Polska Kraina wygasłych wulkanów

Wulkany w Polsce? Pierwszą reakcje zawsze jest niedowierzanie, bo jak to, bo gdzie u nas wulkany! Nie widać ich... a może po prostu trzeba mieć baczny wzrok.

Mam dla Was dzisiaj nietypową propozycję. Nie wiem czy wiecie, z istnieje w Polsce cos takiego, jak Szlak Wygasłych Wulkanów. Jest to jedna z tych atrakcji w Polsce o której nie słyszała jeszcze masowa turystyka na szeroką skalę. Zainteresowani i pasjonaci —owszem. Mieszkańcy Dolnego Śląska — również, podobnie jak zapaleni biegacze.

Dlaczego akurat oni?

Zobaczcie sami. Poniżej przedstawiam główne miejsca na tym fascynującym szlaku.

Region Gór i Pogórza Kaczawskiego należy do najbardziej zróżnicowanych pod względem geologicznym i tektonicznym w Polsce. Są to góry zrębowe, to znaczy, że występują tu w sąsiedztwie, przesunięte w wyniku ruchów tektonicznych, zapadnięte rowy i wyniesione w górę zręby. Najstarsze skały budujące Góry i Pogórze Kaczawskie pochodzą z kambru i liczą ponad 500mln lat. Są to fyllity, łupki zieleńcowe, zieleńce, keratofiry i diabazy. Można je obserwować w licznych naturalnych odsłonięciach oraz nieczynnych już kamieniołomach. Procesy geologiczne, w tym także ruchy ziemi i wybuchy wulkanów, doprowadziły do powstania prawdziwego bogactwa, cennych skał i minerałów takich jak: chalkozyn, bornit, piryt, chalkopiryt, azuryt, malachit, galena, arsenopiryt, srebro rodzime, agat, ametyst, kryształ górski, chryzoberyl, rubin, cyrkon, granat, korund, topaz, turmalin, tytanit, szmaragd, kalcyt, kowelin, anhydryt, baryt i gips. W osadach rzecznych występuje złoto. Na obszarze Gór i Pogórza Kaczawskiego obserwować można ślady aż trzech okresów aktywności wulkanicznej.

Najwięcej śladów w postaci pokryw lawowych i kominów wulkanicznych pozostawił po sobie wulkanizm okresu miocenu (ok. 25mln lat p.n.e.). Był on następstwem głębokich spękań i przesunięć bloków skalnych, w wyniku których powstał min. sudecki uskok brzeżny. Procesy wulkaniczne doprowadziły do powstania kominów wulkanicznych min.: Ostrzycy Proboszczowickiej, Wilczej Góry, Czartowskiej Skały. Uczyniły Krainę Wygasłych Wulkanów rezerwuarem bazaltu

Ostrzyca Proboszczowicka,

czyli „Śląska Fudżijama” (501m n.p.m.) leży w okolicach Złotoryi. Na jej szczyt prowadzi znakowany na żółto Szlak Wygasłych Wulkanów. Leży on na wyjątkowo atrakcyjnej trasie przechodzącej przez Pogórze Kaczawskie i jego wulkaniczny krajobraz.

Ostrzyca zwana jest Śląską Fudżijamą, rezerwat geologiczno-florystyczny, utworzony dla ochrony zespołu roślin i unikatowego gołoborza bazaltowego. Wierzchołek góry jest kominem wygasłego wulkanu a jednocześnie  jednym z najwspanialszych punktów widokowych (501m), jak pisał stary kronikarz to tu „można zrzucić ze stóp kurz dnia codziennego i doskonałym leśnym powietrzem odświeżyć ciało i ducha”.Występują tu rzadkie ślimaki naskalne – świdrzyki małe i motyle (niepylaka apollo). Stożek ten stanowił w okresie kultury łużyckiej ośrodek kultu słońca. W czasach reformacji – w rejonie Spitzberg (niem. nazwa) mieszkało wielu„innowierców”, należących do protestanckiej sekty schwenckfeldystów. Legenda mówi, że znaleźli się oni tam wypadając diabłu z worka. A było to tak… Niewiernych mieszkańców Legnicy i okolic diabeł postanowił zabrać do piekła na końcu świata. Powsadzał więc ich do olbrzymiego wora, który zawadzając o skalisty szczyt wzgórza rozdarł się i niewierni rozsypali po okolicy. Do dziś ich potomkowie przyjeżdżają z całego świata do Twardocic, aby zobaczyć obelisk postawiony na wspomnienie tamtych czasów i ich duchowego przywódcy Daniela Caspara von Schwenckfeld. W połowie XIX w. pod szczytem wybudowano gospodę – schronisko turystyczne, a dla ułatwienia wejścia na szczyt zbudowano bazaltowe schodki z poręczami oraz kamienne ławki. W 1945 r. i później krył się tu rozbójnik – partyzant Czarny Janek. Wizerunek śląskiej Fudżijamy stanowi nieodłączny element malowniczego i tajemniczego Pogórza Kaczawskiego. Prowadzą tędy – Szlak Zamków Piastowskich i Szlak Wygasłych Wulkanów z miejscowości Bełczyna i Proboszczów.

Zbocza, których bór nie porasta

Przez nasze ziemie przeszyły zlodowacenia, miliony, miliony lat spoczywały na dnie morza, wybuchały wulkany, sypał się wulkaniczny popiół, lała lawa, przetaczały fale wstrząsów tektonicznych towarzyszących kolejnym ciągom ruchów górotwórczych. W Górach Kaczawskich występuje rzadkie w Polsce gołoborze bazaltowe. Gołoborze utworzone jest z dość dużych głazów, a miąższość jego sięga 4 metrów. Nic dziwnego, że nie może tutaj powstać gleba, bo cała materia organiczna wypłukiwana jest przez wodę.. Jak widać na zdjęciu gołoborze pomału, ale nieustająco zarasta. Proces wkraczania roślinności i lasu jest powolny, ale nieuchronny. To zjawisko unikatowe w skali europejskiej, że jeszcze nie zarosło.

·         Gołoborza czyli „gołe od boru” po prostu obszary rumoszu skalnego zalegającego grzbiety i zbocza górskie.

Na skutek zmian temperatury w okolicach zera, rozsadzane są bloki skalne, piaskowce kwarcytowe na coraz mniejsze części. Ale nie, nie, nie dzieje się to podczas normalnej zimy, kiedy to grunt zdąży przemarznąć do głębokości kilkudziesięciu centymetrów zaledwie. W Górach Świętokrzyskich obszary te powstały w czasie zlodowacenia, gdy Łysa Góra i Łysica wystawały niczym wyspy ponad bezkresne morze lodowca.

Oscylujące wokół zera, trwające tysiące lat wahania temperatury dały efekt powstania gołoborza, który teraz może cieszyć nasze oczy. Malowniczego pola kamieni pośród Puszczy Jodłowej.

Krater wulkaniczny Jeziorna:

Wzgórze wznosi się 293 m npm na wschodniej krawędzi Działu Jastrzębnickiego.  Krater wulkaniczny Jeziorna powstał w dawnym kominie wulkanicznym, z którego wyeksploatowano bazalty, odsłaniając wnętrze trzeciorzędowego wulkanu. Krater wypełniony w sposób naturalny wodą. stanowi unikalny obiekt geologiczno – krajobrazowy. Jest to wulkan zalany wodą na głębokość ponad 50 m Nad poziomem wody o nieznanej głębokości (przypuszczalnie kilkanaście metrów) wznoszą się koliście pionowymi ścianami słupy bazaltowe o urozmaiconych kształtach.

Dzisiejsza Jeziorna – mimo, że wyraźnie góruje na okolicą – w najgorętszym okresie rozwoju była o wiele wyższa niż obecnie. Wzniesienie pokryte jest lasem mieszanym. Mimo to od strony wschodniej odsłaniają się dość rozległe widoki m.in. na Czerwony Kamień, Wilkołaka i na dolinę Wilczej, a także przełomowy odcinek rzeki Kaczawy. W kierunku południowym zaobserwować można bardzo wyraźne ślady lądolodu skandynawskiego, który wygładził i zaokrąglił zbocza wzniesień lewego brzegu Kaczawy. Na ścianach bazaltowego krateru występują liczne, interesujące skupiska roślinności naskalnej z wyjątkowym zbiorowiskiem paprotki zwyczajnej.

U podnóża Jeziornej duża stacja przeładunkowa linii kolejowej prowadzącej do kamieniołomu w górnej części doliny Wilczej w masywie Łysanki. Widoczny kamieniołom prowadzi intensywną eksploatację cennego surowca, jakim wciąż jest bazalt. Dawniej w okolicy istniało wiele miniszybów, kamieniołomów, po których do dziś pozostały stare, często interesujące wyrobiska. Ale nie tylko bazalt eksploatowano w rejonie Jeziornej. W latach 20-tych XX w. w rejonie wzgórza drążono sztolnię w poszukiwaniu żwirów złotonośnych. Osiągnęła ona długość prawie 100 m.

Rezerwat „Wilcza Góra”

Utworzony dla ochrony oryginalnego układu słupów bazaltowych przypominających płatki róży. Kamieniołom, który eksploatował bazalt z komina wulkanu trzęsącego okolicą zaledwie 17 mln lat temu, odsłonił niezwykłej urody skały. To wyniosłe wzgórze (367m) kryje w sobie nie tylko wartości geologiczne, ale również cenne rośliny ciepłolubne. Legenda mówi o wielkich skarbach ukrytych w pobliżu przez zbójnika Czarnego Krzysztofa.. Do dziś w pobliżu przy zielonym szlaku znajdują się trzy piękne jaskinie piaskowcowe – Skalny Wodospad, Wilcza i Niedźwiedzia Jama. Dotrzeć tu można zielonym szlakiem spacerowym od Złotoryi przez Jerzmanice lub od Wilkowa.

Góra Wielisławka

Z pomnikiem przyrody: Wielkie Organy Wielisławskie w Sędziszowej nad Kaczawą. Koniecznie należy obejrzeć te niezwykłe formy ciosu riolitowego o czerwonej barwie, ułożone w kształcie wachlarza. Na szczycie, z którego rozciąga się piękny widok na rozległą panoramę Gór Kaczawskich, znajdują się pozostałości podwójnego średniowiecznego grodziska z ruinami zamku zbójnickiego i karczmy. W górze znajdują się liczne jaskinie, sztolnie kopalni złota i tajemnicze zapadliska. Wielisławka jest również ostoją wielu cennych i rzadkich gatunków fauny i flory, które pięknie ukazuje otwarta niedawno 3,2km edukacyjna ścieżka przyrodnicza.

• Symbole Krainy Wygasłych Wulkanów to. m.in. Wilkołak, Wulkan Wilcza Góra, Zamkiem Grodziec.

Zamek Grodziec

Grodziec. Miejscowość położona jest w odległości 23 km na południowy zachód od Chojnowa, w powiecie złotoryjskim, w gminie Zagrodno. Po przebyciu około 1 km w kierunku północno- zachodnim od wioski znajduje się bazaltowa góra, wznosząca się na wysokość 389 m n.p.m. Na szczycie, pośród zieleni góruje zamek, będący ostatnim miejscem tzw. Szlaku Grodów Piastowskich (szlak zielony), biegnącego od Zagórza Śląskiego. Zamek – od czasów powojennych – zawsze wzbudzał zainteresowanie i przyciągał turystów.

Korzystna lokalizacja – z dala od wiejskich zabudowań, naturalna sceneria – sprawia, że nie słuchać tu odgłosów współczesnej cywilizacji.
Źródła historyczne podają, że nazwa zamku pochodzi od Góry Grodica, gdzie plemiona Bobrzan oddawały cześć swoim bóstwom. Inne zakładają, że usytuowany na samym szczycie gród miał zagradzać drogę wrogom – od słowa „grodzi”. Dokładne określenie daty powstania nie jest łatwe. Najstarsze dokumenty (pisane) o Śląsku podają, że w 1155 roku gród zyskał rangę kasztelanii. Kasztelania w Grodźcu powstała na przełomie X i XI w. i utrzymała się do XIII w. Od 1155 roku po dzień dzisiejszy – dawny gród, kasztelania, rezydencja książąt, zamek, obiekt turystyczny – przechodzi różne dzieje, miewa wielu właścicieli, z którymi wiążą się pełne tajemniczości legendy i fakty historyczne.

Gospodarz zamku – mimo prowadzonego remontu – udostępnia obiekt zwiedzającym turystom, którzy mają okazję zobaczyć jego wnętrze w całej surowości i nagości zanim nastąpią zmiany w wystroju i przeznaczeniu sal. Jak każdy zamek, Grodziec ma również swoje tajemnice i legendy warte poznania m.in. o rycerzy w szkarłatnym płaszczu, czarnej zjawie, pięknej studni, duchu krwawej Elfrydy, Czarnym Krzysztofie, tragicznej miłości i krążącej po byłych komnatach Białej Damie.

• Ciekawostka: Cyklicznie co roku, za każdym razem w innym miejscu organizowany jest bieg Szlakiem Wygasłych Wulkanów. Szczegóły na temat tej imprezy najdziecie na stronie miasta Złotoryja.

Ktoś chętny aby wziąć udział?

Pozdrawiam —)

Kristin

DOŁĄCZ DO NAS