W drugiej połowie lutego 1846 roku na Tereni Galicji wybuchło powstanie zwane Rabacja galicyjską. Była to krwawa rozprawa chłopów ze szlachta. Wybuchła ona 19 lutego 1846 roku w rejonie Tarnowa i bardzo szybko przeniosła się na sąsiednie powiaty, obejmując swoim zasięgiem środkową i zachodnią Galicję.

            Powstanie było konsekwencja trwającego od lat wyzysku poddanych. Dodatkowo nałożyła się na to polityka austriacka prowadzona w tym regionie. W interesie zaborcy leżało bowiem utrzymanie stagnacji gospodarczej Galicji. Do przyczyn należy również dodać klęski nieurodzaju, jakie nawiedzały te tereny. Jedne z największych miały miejsce w roku 1844 i 1845, a panujący wówczas głód spowodował wędrówki chłopów za chlebem.

            Chłop galicyjski miał duże zobowiązania wobec swojego pana. Musiał on oddawać jemu od 30 do 50% swoich dochodów. Do tego dochodziły jeszcze należności wzg. państwa jak np. podatki. Rodziny chłopskie, które często były wielodzietne, z trudem znosiły taką sytuację. Wszelkie propozycje uwłaszczenia chłopów były przez Wiedeń odrzucane.

            Niezadowolenie to wykorzystali Austriacy w celu rozprawienia się ze szlachtą polską. Starosta tarnowski Joseph Breinl von Wallerstern rozgłosił informację, ze szlachta szykuje się do zbrojnej rozprawy z chłopami. Wywołało to atak chłopów na dwory szlacheckie. Plądrowano majątki ziemskie, niszczono maszyny i urządzenia folwarczne, a za dostarczonych szlachciców polskich (określanych powstańcami) urzędnicy austriaccy płacili nagrody. Często napady na dwory kończyły się rzezią ich mieszkańców. W sumie złupiono ok. 500 majątków, a śmierć poniosło ponad tysiąc osób.

             W pierwszej fazie rabacja przebiegała dość chaotycznie, bez głównych przywódców. Z czasem na czoło ruchu zaczął wysuwać się Jakub Szela. Był to zaprawiony w działalności opozycyjnej mieszkaniec wsi Smarzowa w powiecie jasielskim. Występował on przeciw nadmiernemu wyzyskowi chłopów przez  dziedziców Boguszy. Szela nawoływał do nieodrabiania i niepłacenia pańszczyzny oraz do podziału ziemi folwarcznej.  

            Pod koniec marca ruch powstańczy został stłumiony. Wiedeń uczynił to poprzez zaangażowanie wojska i liczne egzekucje na powstańcach. Niepokój wśród szlachty jednak pozostał. Na żądania chłopów obniżenia pańszczyzny do 1 dnia w tygodniu, rząd austriacki zgodził się tylko na małe ustępstwa. Było to zniesienie podwód i dodatkowych dni pańszczyzny.

            Rok 1846 przyniósł Galicji pozorny spokój. Kraj nawiedziła kolejna klęska głodu. Dodatkowo połączona była z epidemią tyfusu. W okres wiosny ludów w 1848 r. Galicja weszła osłabiona, z wewnętrznymi konfliktami społecznymi.

            Rabacja była największym zrywem przeciw ustrojowi feudalnemu w dziejach Polski.

DOŁĄCZ DO NAS