Pruszcz Gdański?

Krótka informacja o mieście i dlaczego piszę właśnie o nim                                               5

 

 

Słów kilka o przedwojennej historii pruszczańskiej parafii                                                 9

Tworzenie życia parafialnego po wojnie.

Działalność księży Romualda Mühlhoffa i Józefa Dydymskiego                                       12      

 

 

 

 

 

kardynał Stefan Wyszyński Prymas Polski

 

Rozdział 8

 

 

Kupujemy i stawiamy dzwony! Co na to władza?                                                              39

 

Rozdział 11

Kolejna wizyta Kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej                                            42

i krótkie spotkanie Prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego

 z pruszczańskimi parafianami

 

Rozdział 12

 

 

Rok 1981 - stan wojenny

 

Rozdział 15

wypadki samochodowe, trud włożony w powstanie                                              

nowej parafii

 

Rozdział 16

Nowym proboszczem zostaje ks. Andrzej Żebrowski.                               

Ksiądz Roman Naleziński prowadzi oazy

 

CZĘŚĆ II                                                                                                                            59

 

Wstęp                                                                                                                                  60

 

ks. prałata Józefa Waląga

 

 

Bibliografia                                                                                                                          102                                                                           

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Obojętność religijna nie mogła być jednak zbyt silna, ponieważ już w roku 1921 utworzył się komitet budowy kościoła w Pruszczu, w skład którego weszli: Jan Schulz, Albert Chill, Franciszek Baranowski, Jan Eiserloch, Paweł Burczyk, Feliks Sorań, Leopold Schulz, Franciszek Watinski, Jan Konzor, Józef Wiese. Rozpoczęto starania o miejsce pod kościół. Duszą całej pracy był ks. Johannes Wohlert[5]. Wybudowano również prowizoryczną kapliczkę, w której odbywały się nabożeństwa.

Doskonałym miejscem na budowę kościoła okazała się część parku znajdującego się w centrum wsi, w pobliżu głównego skrzyżowania dróg przy dzisiejszej ul. Chopina. Parcela została ofiarowana przez Alberta i Klarę Chill. W archiwum parafii Pruszcz znajduje się następujący akt darowizny:

 

 

 

 

Ks. Dydymski przystąpił od razu do remontu zabytkowego kościoła przy ul. Wojska Polskiego, który zastał bez dachu i okien. Zorganizował loterię, przedstawienia i zbiórki, by zebrać potrzebne fundusze. Połączył przyjemne z pożytecznym. Ludzie dobrze się bawili, mogąc chodź na chwilę zapomnieć o szarej codzienności.   

Mimo tych przeciwności ksiądz Dydymski nie miał problemów z gromadzeniem wokół siebie ludzi. Razem z parafianami wyremontował salkę parafialną w domu należącym do kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego. Miały się tam odbywać zajęcia dla miłośników śpiewu kościelnego[17].  Uporządkował również cmentarz parafialny przy ul. Wita Stwosza, co wymagało wielu tygodni pracy.

Niestety ksiądz Dydymski nie mógł skupić się tylko i wyłącznie na swojej pracy duszpasterskiej. Wzywany był, zresztą tak jak większość księży w całym kraju, do Urzędu Bezpieczeństwa pod rozmaitymi pozorami i indagowany całymi godzinami, na najrozmaitsze tematy kościelne i niekościelne. UB zainteresowane było zwłaszcza tym, co ksiądz robił podczas okupacji niemieckiej, czy należał się do organizacji podziemnej, z kim utrzymywał kontakty itd. (ksiądz Dydymski był więźniem Sztutthofu, a po uwolnieniu schronił się na terenie Generalnej Guberni). Chodziło o to, by księdza załamać psychicznie, wtrącić do więzienia lub zmusić do współpracy, choćby poprzez przynależność do tzw. ?księży patriotów?.

Z kolei w parafii z dnia na dzień przybywało nowych ludzi, szczególnie młodzieży i dzieci. Ksiądz Dydymski dostał do pomocy wikariusza. Dzięki temu zwiększona została ilość Mszy św. W roku 1950 pruszczański proboszcz zorganizował misje, które prowadzili ojcowie oblaci z Gdańska. W tym samym roku we wrześniu władza komunistyczna usunęła religię ze szkół. Ksiądz Dydymski gromadził młodzież w kościele.

Kolejną ważną decyzją podjętą przez księdza, było rozpoczęcie w roku1955 budowy nowej plebanii. Niestety nie udało mu się dokończyć tej pracy. W 1957 r. ks. Dydymski został przeniesiony do diecezji chełmińskiej i został proboszczem w Boleszynie. Dwa lata później nieoczekiwanie zmarł.      

Jakim kapłanem był ksiądz Dydymski? To był ksiądz na miejscu, z klasą. Nieugięty wobec władzy. Powiem krótko: bardzo dobry kapłan ? odpowiedział na to pytanie Leon Wejer, wieloletni mieszkaniec Pruszcza Gdańskiego[18]. 

 

Kościół p.w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Pruszczu Gdańskim (lata 60-te). Widok od strony wschodniej. Fot. zbiory parafialne

 

 

 

 

 

 

 

 

Jednakże ksiądz Waląg jako kapłan doświadczony, człowiek głębokiej wiary, żelaznej woli, nie bojący się represji władz[24]zaczął działać szybko i skutecznie. Wraz z jego pojawieniem się w parafii powiało nowym duchem. Skończyła się tymczasowość i niepewność. Ludzie poczuli, że mają ojca, opiekuna[25]. Ksiądz Waląg na początku zabrał się do pracy przy kościele.

Przełożył dach na kościele by nie ciekło na ludzi przebywających w środku i zamontował nowe rynny. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że parafia Pruszcz Gdański obejmowała bardzo duży obszar. Oprócz samego Pruszcza należały do niej okoliczne wioski: Będzieszyn, Arciszewo, Boręczyn, Lendowo, Roszkowo, Straszyn, Wojanowo i Wiślina. Ludzie musieli chodzić pieszo do kościoła, nierzadko po kilkanaście kilometrów w obie strony. W najlepszym wypadku przyjeżdżali rowerami lub wozami zaprzęgniętymi w konie. Trudno więc się dziwić, że ksiądz Józef chciał stworzyć w kościele jak najlepsze warunki dla parafian. Kolejno doprowadził do definitywnego wykończenia plebanii, której budowę rozpoczął jego poprzednik ksiądz Dydymski. Następnie doprowadził wodę ze studni, zakupił hydrofor, urządził łazienkę z wanną i piecem na węgiel, doprowadził wodę do kuchni i ogrodu, zrobił schody cementowe do piwnicy i na poddasze, gdzie przygotowano trzy nowe pokoje, kuchenkę i małą komórkę. Nie udałoby się to bez pomocy parafian. Materiały potrzebne księdzu do budowy było ciężko dostępne, a władza nie ułatwiała Kościołowi ich

             

 

zdobycia. Pomoc swą ofiarowywali zupełnie bezinteresownie: stolarze, dekarze, hydraulicy i inni. Niektórzy ofiarowywali własną pracę i czas, drudzy potrzebne materiały.

 

 

 

W lutym 1959 r. ksiądz Waląg zorganizował misje, które miały na celu przede wszystkim odrodzenie życia parafialnego, integrację parafian i wzmocnienie więzów między

 

 

ludźmi a Matką Boską Nieustającej Pomocy. Nauki głosili ojcowie redemptoryści z Torunia. Ksiądz Waląg bardzo liczył na ich kazania. Niestety przysłani zakonnicy nie sprostali jego oczekiwaniom. Ks. Waląg umieścił krótki komentarz w kronice parafialnej: Ojcowie nie wywiązali się z zadania ? słabi mówcy[28].Jednakże ksiądz Józef nie zraził się tym. W marcu następnego roku odnowił misje. Nauki wygłosili dwaj młodzi i gorliwi misjonarze, również z zakonu redemptorystów z Torunia. Tym razem proboszcz pruszczański był bardzo

 

 

zadowolony. Ojcowie gromadzili wokół siebie wielu ludzi, którzy z uwagą słuchali ich słów. Misje zakończyły się generalną spowiedzią i wspólną Komunią św. Wielu z przybyłych było bardzo wzruszonych. Ksiądz Waląg był dumny z tego poruszenia. Coś się wtedy ruszyło ? komentuje jeden z uczestników spotkań misyjnych[29]. Ludzie, którzy wcześniej przez wiele lat nie przychodzili do kościoła, nie uczestniczyli w życiu religijnym, teraz z wyraźną chęcią i ulgą przystąpili do sakramentów świętych.

                          Pamiątka nawiedzenia Obrazu M.B. Częstochowskiej w Pruszczu Gdańskim w roku 1960 Fot. zbiory parafii

 

Później w kościele wygłoszone zostało kazanie. Następnie o północy świątynię ponownie wypełnił tłum wiernych. Przychodzili nawet tacy, którzy w dzień nie mieli odwagi. Widocznie osłona nocy dodała im sił. Przez całą noc modlono się, powierzając Matce Bożej nawet najbardziej skryte i bolesne problemy. O godzinie 15-ej następnego dnia nastąpiło pożegnanie obrazu. Wśród śpiewu ?Maryjo, Królowo Polski, jestem przy Tobie, pamiętam, czuwam? wśród łez, uroczystego nastroju, umieszczono obraz w samochodzie ? kaplicy, którym odjechał do Kłodawy.

 

 

 

 

Leon Wejer, taksówkarz, bliski przyjaciel i pomocnik księdza Waląga opowiada: Jak wojskowi, oficerowie chcieli, żeby udzielić im ślubu kościelnego, co gdyby wyszło na jaw nie spodobałoby się komunistom, to dzwonił ksiądz Waląg do mnie i prosił, bym o tej i o tej godzinie tych i tych ludzi zabrał taksówką do kościoła. Zawsze miałem upewnić się, czy nie jestem śledzony. Potem on udzielał im ślubu. Pieniędzy nie brał[33].

 

 

 

 

Ksiądz Waląg odmówił składania tych sprawozdań (w których miał również zamieszczać nazwiska uczestników spotkań) i rejestracji punktów katechetycznych. Bał się, że dzieci jak i ich rodzice mogą na własnej skórze odczuć szykany ze strony władz za uczęszczanie na katechezy. Poza tym, zgadzając się na warunki, które mu proponowano, okazałby słabość, bojaźliwość i uległość, a to z pewnością nie były cechy charakteru księdza. Zresztą tak samo uczyniła większość księży w dekanacie Pruszcz Gdański. W związku z tym posypały się kary. Jednak nie na wszystkich. Wytypowano trzech księży z dekanatu: ks. Józefa Waląga, ks. Władysława Żywińskiego i ks. Janusza Piaseckiego. Zabieg ten był jak najbardziej celowy. Z pełną premedytacją władza zamierzała w ten sposób podzielić księży na ?bitych? i ?nie bitych?, by wprowadzić rozdźwięk, wzajemną nieufność i podział w szeregach kapłańskich. Dnia 6 I 1962 r. ksiądz Józef otrzymał pismo o następującej treści:

            W odpowiedzi na to pismo, ksiądz Józef Waląg wniósł odwołanie do Kuratorium Okręgu Szkolnego przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku: Niniejszym odwołuję się od decyzji Inspektoratu Szkolnego z dnia 6 I 1962 r. grożącej mi grzywną w wysokości tysiąca złotych. Zarządzenie bowiem Ministra Oświaty z dnia 19 VIII 1961 nie może mnie obowiązywać. Pod żadnym względem nie jestem zależny od Władz Oświatowych, nie jestem bowiem ani urzędnikiem resortu oświatowego, ani nauczycielem etatowym czy kontraktowym. Wobec tego brak Inspektorowi Oświaty podstawy do stosowania do mnie przepisów o przymusie administracyjnym, gdyż orzeczenie czy zarządzenie Władz administracyjnych muszą być wydane w celu wykonania ustaw i rozporządzeń[41].    

Ksiądz Waląg nie zastosował się do zaleceń, czego rezultatem było otrzymanie pierwszej kary w wysokości tysiąca złotych. Mimo to, pieniędzy władzom nie zapłacił. Wobec tej niesubordynacji, komornik Zygmunt Fink, zajął ks. Józefowi Walągowi meble, będące jego własnością: stół, trzy krzesła, chodniki na podłogę, firany z okien i karnisze. Na znak protestu, występując przeciwko bezprawiu ks. Józef Waląg nie podpisał tego zajęcia.

W odpowiedzi, 7 marca 1962 r., w Środę Popielcową, w samo południe o godzinie dwunastej zajechał samochód ciężarowy z tym samym komornikiem i dwoma innymi mężczyznami, cechującymi się postawną posturą i agresywnym zachowaniem[42]. Nie zwiastowało to niczego dobrego. Zabrano z mieszkania księdza wyżej wymienione rzeczy, przewożąc je do gmachu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Pruszczu. Meble zostały sprzedane rok później na licytacji, sporo poniżej ich wartości, za 400 zł. Szczęśliwymi nabywcami rzeczy codziennego użytku księdza Waląga stali się Cyganie. Skromne dotychczas mieszkanie księdza zostało właściwie zupełnie puste.

Jak wobec tych szykan zachowywał się ksiądz Waląg? On zawsze był spokojny, nie dawał się prowokować. Raz tylko powiedział, tak z przekorą i ironią w głosie: ja bym wam dał to sprawozdanie, tylko że nawet długopis mi zabraliście, więc nie mam czym je napisać[43].

Na księdza Waląga posypały się również kary za nie prowadzenie księgi inwentarzowej, czyli spisywania wszystkich elementów wyposażenia kościoła takich jak kielichy, monstrancje, ornaty. Ksiądz bał się, że władza może je zarekwirować.

Mocne słowa proboszcza jeszcze bardziej prowokowały władzę. I tak szły kara za karą, co miesiąc, ostatnia z 22 V 1964 r., aż osiągnęły kwotę 16.000 zł. Nie pomagały odwołania do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, do Ministerstwa Oświaty w Warszawie. Wszystkie odpowiedzi były negatywne. Mimo tylu przeciwności, religii w Pruszczu uczono dalej.

 

 

 

       Ksiądz Stanisław Bogdanowicz, wikariusz parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w latach 1962-1964 (Pamiątka I Komunii św.)

 

Za pomocą szeptanej propagandy, władze komunistyczne rozpowszechniały plotkę jakoby ksiądz Waląg narobił olbrzymich długów, dlatego musiał interweniować komornik. Ludzie byli zaskoczeni i zmyleni. Nie wiedzieli, czy mają wierzyć tym doniesieniom.  
Na szczęście ksiądz proboszcz rozwiał te wątpliwości przy najbliższej okazji. W pierwszy piątek podczas ?Drogi Krzyżowej? wytłumaczył wiernym licznie zgromadzonym w kościele, że rzeczy zabrano mu nie za osobiste długi, jak głosi pomówienie, lecz za nie składanie sprawozdań z nauczania religii Wydziałowi Oświaty. Kategorycznie podkreślił również, że żaden katolicki kapłan nie powinien dawać takich sprawozdań. Przemówienie zakończył: Teraz rozumiecie czym jest dzisiaj nauka religii i chyba prosić o posyłanie dzieci na nią teraz już nie trzeba będzie[49].Swoją postawą ksiądz Waląg sprawił, że wszyscy ci, którzy, niechętnie stawiali się na katechezy, teraz zaczęli regularnie przychodzić, a obecność na Mszy św. wzrosła jeszcze bardziej. Ludzie, w większości stanęli po stronie księdza. Z początku do Powiatowej Rady Narodowej w Pruszczu posypały się protesty pisemne. A kiedy one nie skutkowały, ludzie grupami przez kilka dni chodzili do Przewodniczącego. Domagali się zwrotu mebli proboszczowi oraz nie nakładania kar na księży za nauczanie religii. To ich święty obowiązek ? mówili. Ludzie argumentowali, że chcą wychować swoje dzieci na porządnych obywateli Ojczyzny, a nie chuliganów[50].

 

 

 

To było niezwykłe wydarzenie. Obywatelom Pruszcza do ostatniej godziny przyjazdu Prymasa ciężko było uwierzyć w to spotkanie. Pomimo tego, że był to zwykły dzień pracy, pomimo wczesnych godzin popołudniowych, pomimo najrozmaitszych trudności ze strony czynników państwowych, jak np. zatrzymanie dzieci w szkołach, urządzenie im imprezy, przekupienie projekcją filmów za darmo, a nawet mimo zamknięcia ich w klasie na klucz (część dzieci klasy VII ze Szkoły Podstawowej nr 3 uciekło przez okno na powitanie Prymasa), ogromne rzesze ludzi zgromadziły się na terenie przykościelnym, na ulicy Chopina i Grunwaldzkiej. Wiele osób ryzykowało nawet utratą pracy, w przypadku dorosłych, czy obniżeniem oceny z zachowania, w przypadku uczniów. Ludzie cieszyli się, wylegali na ulicę, klaskali, śpiewali pieśni religijne[52].

Kościół został uprzednio z wielką starannością udekorowany flagami papieskimi i narodowymi oraz girlandami zieleni.

Powitanie brzmiało: Wasza Eminencjo! Ukochany nasz Księże Prymasie! Z nieopisaną radością witamy Cię, Wasza Eminencjo w naszej świątyni. Ubóstwo słów nie pozwala nam wyrazić gorących uczuć naszych serc.

Kończąc, serdecznie Cię prosimy: zachowaj pamięć o nas w Twym sercu i myśli ? błogosław nam Ojcze[54]!

Następnie, powitanie w imieniu wszystkich mieszkańców Pruszcza wygłosił ksiądz proboszcz Józef Waląg. Podziękował serdecznie za przybycie Księdza Prymasa i prosił o błogosławieństwo.

Eminencjo, Najdostojniejszy Księże Prymasie, ukochany nasz Ojcze! Tak chciało by się dzisiaj powiedzieć: Eminencjo! ? pozostań z nami dłużej, ale rozkład dnia nie pozwala na to. Mimo wszystko pragniemy dzisiaj i tutaj na terenie Pruszcza otworzyć serca nasze i to szczerze, Waszej Eminencji, w gorącej podzięce za to ogromne serce prymasowskie, które potrafi pomieścić wszystkich Polaków, bez względu na to, czy mieszkają na ziemi polskiej wrocławskiej, białostockiej, tarnowskiej, czy gdańskiej. Eminencjo! To miłość Chrystusowa dzisiaj Cię tutaj, do diecezji Gdańskiej sprowadziła, miłość Chrystusowa, która każe cieszyć się z dziećmi swoimi. A u nas radość, bo nasz Arcypasterz zostaje biskupem rezydencjalnym diecezji gdańskiej. Jako ?dobry Pasterz? Eminencjo, jesteś dzisiaj w tej radości, wśród nas. Ale to spalanie się całkowite Waszej eminencji w służbie Chrystusowej, dla dobra Narodou, jest dla nas wszystkich bez wyjątku, a zwłaszcza dla nas kapłanów nakazem pójścia śladem Waszej Eminencji. I na to całkowite oddanie się sprawie Chrystusa przez nas kapłanów, oddanie się sprawie Chrystusa przez ojców i matki po parafiach dekanatu pruszczańskiego, na tą wierną postawę młodzieży i dzieci dla Chrystusa, pokornie Eminencjo dzisiaj Cię prosimy o błogosławieństwo[55].

Bezpośrednio po Księdzu Proboszczu zabrał głos sam ks. Prymas.

To jest tytuł radości, Najmilsze dzieci i w tej radości pragniemy brać udział. Dziękuję Wam całym sercem za to, żeście wylegli tak licznie na ulice Waszego miasta i za Wasze serdeczne, szczere, braterskie i siostrzane ufne oczy, za Wasze uczucia, za Wasze powitania, za Waszą obecność mili Kapłani i za Wasze tak mi drogie towarzystwo Arcypasterzu Gdański i Jego Ekscelencjo[56].

            Szczególne słowa zaś skierował ks. Prymas do dzieci: 

Pragnę też, bo nie miałem możności tego uczynić w drodze tym wszystkim małym dziateczkom, które spotykaliśmy po drodze, również tu w tym miejscu podziękować i wyrażam życzenie, aby to podziękowanie z tej ambony, do nich dotarło[57].

Na zakończenie ksiądz Prymas powiedział:  

Następnie ksiądz Prymas udzielił błogosławieństwa i po krótkiej adoracji Najświętszego Sakramentu, przy śpiewie ?Maryjo Królowo Polski, jestem przy Tobie, pamiętam, czuwam? i ?My chcemy Boga?, udał się w dalszą drogę. Pobyt ks. Prymasa Polski w Pruszczu był bardzo krótki, trwał zaledwie 40 minut. Jednakże był przeżyciem ogromnym dla wszystkich uczestników tego spotkania ? zespoleniem w jedną zwartą całość przy Kościele ? jak napisał w kronice kościelnej ks. Józef Waląg. W powietrzu czuć było ogromne napięcie i wzruszenie. Dostojność Księcia Kościoła, więźnia, bohatera, jego zachowanie pełne głębokiej wiary i słowa pełne życzliwości dla wszystkich, podtrzymujące na duchu, pozostały w sercach obecnych i z pewnością długo były komentowane.

 Fragment kroniki parafialnej, którą ks. Józef Waląg prowadził regularnie, opisując najważniejsze wydarzenia dotyczące parafii, diecezji, a    nawet całej Polski

 

 

         
Zabytkowy Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Fot. Jan Hlebowicz

18 czerwca 1964 r. rozpoczęto prace przy kościele Podwyższenia Krzyża. Kościół ten był przed wojną ośrodkiem parafii ewangelickiej. Niewątpliwie jest to najcenniejszy zabytek architektoniczny w rejonie Pruszcza Gdańskiego, został jednak uszkodzony w czasie II wojny światowej, o czym wspominałem już wcześniej. Na szczęście dzięki staraniom księdza Józefa Dydymskiego, ofiarności parafian i pomocy Wojewódzkiego Urzędu Konserwacji Zabytków został w nim przeprowadzony podstawowy remont, dzięki któremu nadawał się do używalności. Administrator diecezji gdańskiej ksiądz Andrzej Wronka dokonał poświęcenia tej świątyni, co związało ją ponownie z Kościołem katolickim. Odtąd kościół pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego stanowił filię parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. W tygodniu roboczym odbywała się tam jedna Msza św. o godzinie 6.30, a w niedziele i święta o godzinie 9, do kościoła schodziły się dzieci i młodzież z całej parafii. Kościół wymagał jednak ciągłych napraw i zmian. Zajął się tym ks. Józef Waląg z pomocą wikariuszy i parafian. Najpierw zabrano się za parkan, który ciągnął się od bramy kościelnej, w stronę Szkoły Podstawowej nr 2 przy ulicy Wojska Polskiego. Parkan ten był kompletnie zniszczony, dlatego też dzięki bezinteresownej pomocy ludzi wykopane zostały fundamenty, które następnie zalano cementem i podciągnięto w górę zaprawą cementową. Miesiąc później zabrano się do grodzenia cmentarza parafialnego przy ul. Wita Stwosza. Wkopano w ziemię słupy cementowe założono nową siatkę drucianą.

Kolejny miesiąc minął na przekładaniu dachu na bocznej nawie kościoła od strony południowej. W lipcu 1965 r. przygotowano kanały w ścianach na przewody elektryczne, bo dotychczasowa sieć natynkowa była zupełnie przegniła. Dużo pracy włożyła młodzież, kując ściany. Cały plan sieci elektrycznej przygotował Roman Jurkiewicz, student Politechniki Gdańskiej, a wykonali ją Alfred Gurbisz i Adolf Doroszuk ? elektrycy. Ponadto inżynierowie Barbara Grabowska, Grażyna Fintak i Andrzej Różański, pracownicy Państwowej Konserwacji Zabytków w Gdańsku, przystąpili do zbadania ścian, w celu stwierdzenia, czy nie ma tam starych malowideł. Na północnej ścianie, koło zakrystii w prezbiterium, odkryto napis z datą 1586, a pod nim, pochodzące już z czasów kiedy kościół przeszedł w ręce protestantów, stare malowidło o motywach roślinnych i jeszcze starsze sceny figuralne ? grupa postaci świętych oraz aniołów. W 1967 roku prace te zabezpieczono chemicznie. Również w tym samym roku kościół Podwyższenia Krzyża został dwukrotnie pobiałkowany zaprawą wapienną. Z biegiem lat budowla stawała się coraz bardziej zdatna do użytkowania.                               

W roku 1972 biskup skierował do Pruszcza jeszcze jednego kapłana ks. Janusza Rekowskiego i powierzył mu sprawowanie posługi kapłańskiej właśnie w Kościele Podwyższenia Krzyża. Do jego zadań należało obsługiwanie wiernych w południowej części miasta. Na tym terenie ksiądz Rekowski miał pełnię władzy obejmującą udzielanie chrztów, ślubów, pogrzebów. Niedługo dostał również do pomocy wikariusza ks. Włodzimierza Zduńskiego, a następnie ks. Stanisława Ładę, obecnego proboszcza. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego stał się wikariatem eksponowanym. Dlaczego nie można było stworzyć oddzielnej parafii? Odpowiada na to ksiądz Stanisław Łada: Ksiądz biskup zadecydował, żeby powstała nowa parafia, a stało się to 1 lipca 1972 roku. Wówczas nie można było otworzyć parafii w sensie oficjalnym. Kościół wtenczas te nowe parafie nazywał wikariatami eksponowanymi. I taki wikariat eksponowany był pod opieką duchową wikariusza eksponowanego, czyli dla komunistów w Pruszczu był to wikariusz należący do parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy, będący bezpośrednim pracownikiem księdza Waląga. A tak naprawdę był to proboszcz w pełni tego słowa znaczenia. Dla Kościoła miał wszelką władzę, a przez władze świeckie był traktowany jako zwykły wikariusz. Był to celowy zabieg ze strony Kościoła, aby w spokoju tworzyć nowe parafie. Można powiedzieć, że był to rodzaj fortelu. Im więcej parafii na danym terenie, tym lepsza opieka duszpasterska. Pruszcz był bardzo rozległy, dlatego kiedy został podzielony, księża, to znaczy ks. Waląg i ks. Rekowski mogli się lepiej zająć swoimi częściami miasta. W kronice parafialnej ksiądz Waląg używa nazwy wikariat eksponowany, na wypadek gdyby komuniści przejęli te zapiski, żeby nie mogli się do niczego przyczepić[59].

 

 

 

 

 

 

 

 

16 kwietnia 1966 r. uroczystości milenijne rozpoczęły się w Poznaniu. ks. Józef Waląg wraz z ks. Józefem Zator Przytockim, jako przedstawiciele diecezji gdańskiej, udali się do Poznania. Tak opisali tamto wydarzenie: Po wyjściu z pociągu wsiedliśmy do taksówki, by jechać na wyznaczoną nam kwaterę na plebanii. Na pytanie: co słychać? ? taksówkarz odpowiada ? proszę księży, źle jest, cały Poznań ?podminowany?. Władze państwowe chcą udaremnić uroczystości kościelne. Młodzież akademicka, robotnicy, zwłaszcza w fabryce Cegielskiego, ludność wszystka się buntuje. Wszystkich urzędników, pracowników po fabrykach, zmuszają do uczestniczenia w defiladzie i wiecu o tej samej godzinie, co będą uroczystości w katedrze, by je storpedować[63].

W końcu przyszła godzina przyjazdu księży biskupów z ks. Prymasem Polski na czele i wędrującą kopią obrazu M.B. Częstochowskiej. Do kościoła wchodzą tylko delegacje za biletami. Godzina przyjazdu księży biskupów mija, a ich nie ma. Po jakimś czasie przyjeżdża trzech biskupów i oświadczają, że trasa z Gniezna do Poznania wypełniona ludźmi po obydwu stronach jezdni, tak że ks. Prymas i obraz Matki Boskiej muszą jechać bardzo wolno. W końcu przyjeżdżają, entuzjazm ogromny, oklaski, wiwaty, śpiewy ? na cześć Matki Boskiej. Obraz umieszczają w głównym ołtarzu. Ks. Prymas z ambony dziękuje obywatelom Poznania, że i tym razem zdali egzamin dojrzałości politycznej, jak w minionych wiekach. Mówi o miłości Matki Najświętszej. W późnych godzinach kończy się nabożeństwo. Tłumy ogromne. Trudno się przecisnąć. Gdy tylko jakiś biskup się pokaże, dają się słyszeć spontaniczne wiwaty[64].

Ludzie nie przejmowały się tym zakazem. Tłumy wiernych wraz z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej, śpiewając pieśni, szły do katedry, gdzie czekali Prymas, biskupi i olbrzymie rzesze pozostałych ludzi.

W tym samym czasie, w drugiej części miasta, po pełnym szyderstw przemówieniu I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki, skierowanym pod adresem Prymasa Wyszyńskiego, odbywała się przymusowa defilada. Po przejściu przed trybuną, na której stali Władysław Gomułka, Józef Cyrankiewicz ? premier rządu PRL i Marian Spychalski ? dowódca WP oraz inni towarzysze z PZPR, bocznymi ulicami, pozostawiwszy transparenty, ludzie podążali za obrazem Matki Boskiej, w kierunku katedry.

Na potwierdzenie tego, Rząd PRL nie wpuścił do Polski Ojca św. Pawła VI, ani żadnego kardynała, biskupa (nawet polskiego pochodzenia) z zagranicy, na centralną uroczystość milenijną na Jasnej Górze w Częstochowie. Skandal na cały świat ? bo trąbi się o wolności religijnej, a tymczasem jawna, otwarta walka z religią. Fakt ten otworzył oczy każdemu, więc nic dziwnego, że w całej Polsce, nawet wśród partyjnych, było oburzenie ? pisał ksiądz Waląg w kronice parafialnej[67].

 

 

 

Wiosną1966 r. z wdzięczności Bogu za tyle łask i darów, za opiekę, przez tyle wieków nad Narodem Polskim i Kościołem w Polsce i Pruszczu[68] ? ks. proboszcz rzucił hasło zakupu nowych dzwonów dla kościoła parafialnego w Pruszczu. Wierni chętnie przyjęli tę propozycję i zaczęli składać ofiary na ten cel. Nikt nie żałował pieniędzy. Do tej pory posługiwano się tylko małą sygnaturką, bo z kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego, jak i z kościoła parafialnego, Niemcy zabrali po dwa dzwony. Nowe trzy dzwony zamówiono we Wrocławiu, w firmie ?Reparacja Dzwonów?. W listopadzie pragnienia ks. Józefa i parafian spełniły się. Przywieźli dzwony. Zawieszono je na specjalnie zrobionej konstrukcji żelaznej ? obok kościoła parafialnego. Cała operacja odbywała się oczywiście bez wiedzy władz państwowych.

 

 

 

 

 

 

 

Konsekracji dzwonów dokonał ordynariusz gdański biskup Edmund Nowicki 24 listopada 1966 r., wygłaszając przy tej okazji kazanie. Od tej pory dzwony te po dziś dzień głoszą chwałę Boga i Maryi, wzywają wiernych na Mszę św. i inne nabożeństwa. Odprowadzają również zmarłych na wieczny spoczynek. Ofiarność finansowa na dzwony była bardzo duża, tak że w dniu zawieszenia wypłacono firmie całą należność. Jednakże głos nowych dzwonów dręczył wrażliwe uszy władz państwowych. Rozpoczęto dochodzenie, kto wykonał konstrukcję żelazną, dzwonnice i same dzwony.Trzykrotnie przysyłano komisje z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej ? Wydziału Architektonicznego i Wydziału Finansowego. Walka z religią trwa ? pisał wówczas proboszcz ? wszystko, co robi się w kościele, trzeba robić ukradkiem, pozwolenia na nic się nie dostanie[72].

 

 

Niestety nie wszystko odbyło się bez przeszkód i utrudnień ze strony władz państwowych. Chciano na przykład za wszelką cenę przeszkodzić młodzieży licealnej w spotkaniu z Prymasem. Próbowano wszystkich wywieźć samochodami na przymusowe wycieczki. Jednakże władze po raz kolejny nie doceniły młodych ludzi, którzy zorientowawszy się o co chodzi, w ogóle tamtego dnia nie poszli do szkoły. Doszło do tego, że posyłano gońców do ich domów, grożąc poważnymi konsekwencjami. Np. zastraszano wydaleniem z pracy rodziców. Na nic jednak to się zdało. Młodzi ludzie z nielicznymi wyjątkami poszli na spotkanie z Prymasem. 

 

 

W kościele parafialnym, między trzynastym a szesnastym grudnia odbywały się rekolekcję adwentowe. Ludzie przychodzili do kościoła gromadnie, frekwencja była duża. W ostatni dzień z niewyjaśnionych wtedy jeszcze przyczyn zabrakło zupełnie młodzieży. Dlaczego? Miało się to okazać dopiero później. Przyczyną były zajścia w Stoczni Gdańskiej. Ksiądz Waląg odnotował to wydarzenie w kronice parafialnej: 14 grudnia 1970 pracownicy Stoczni Gdańskiej udali się pod gmach Komitetu Wojewódzkiego z żądaniem obniżenia cen na artykuły żywnościowe, które 13 grudnia 1970 podwyższono. Ponieważ delegację stoczniowców zatrzymano, więc na drugi dzień 15 XII pod gmach partii poszła cała masa strajkujących z żądaniem wypuszczenia kolegów i obniżki cen. W stoczni przerwano pracę ? strajk. Do stoczniowców dołączyło się dużo młodych ludzi. Doszło do starć z milicją która chciała rozgonić tłumy. Milicja używała pałek i gazu. Rozgoryczony tłum chwycił za kamienie, podpalono budynek partii, a później dworzec kolejowy wrzucając przez okna butelki z zapaloną benzyną. Ściągnięto do Gdańska masę milicji i wojska. Milicja użyła broni. Byli zabici, poranieni i pobici pałami. Czołgami obstawiono stocznię, ważniejsze gmachy publiczne, skrzyżowania dróg. Czołgów było bardzo dużo. Zarządzono godzinę policyjną ? od godziny 18 do 5 rano, dla Gdańska, Gdyni i Sopotu. Trójmiasto było odcięte telefonicznie od reszty kraju. Z powodu zabitych, poranionych i pobitych przez milicję, nienawiść do partii wśród ludności cywilnej była wielka. Wyzywano ich od gestapowców[78].

Młodzi, odważni ludzie dołączyli do strajkujących robotników. Milicja używała pałek i gazu. Niektórzy wrócili do Pruszcza pobici. Pruszcz również włączył się w obywatelski bunt.

Załogi wszystkich pruszczańskich przedsiębiorstw takich jak: Prim, Amon, Techmet, Melioracja, Cukrownia, zastrajkowały. Ludzie udali się pod Dom Partii w Pruszczu i zażądali obniżki cen na artykuły żywnościowe, podwyżki płac i oddania siedziby partii na dom dziecka lub ośrodek zdrowia.

 

Kościół jednak wytrwale modlił się za Ojczyznę. W całym kraju odprawiane były Msze św. W Pruszczu 14 lutego o godzinie 18 również ksiądz Waląg modlił się o wolność i szacunek do drugiego człowieka. Taca zebrana w Kościele przeznaczona została na wszystkich poszkodowanych w wypadkach grudniowych. Nikt nie skąpił grosza.

Jednym ze skutków wydarzeń grudniowych była zmiana ekipy rządzącej, przede wszystkim zaś na stanowisku I sekretarza partii. Na miejsce Władysława Gomułki został mianowany Edward Gierek. Próbował on załagodzić sytuację społeczną. Doprowadził do chwilowego unormowania stosunków ?Państwo ? Kościół?. Symbolicznym przykładem tego, może być poniżej opisana sytuacja: 

 

 

Na odpust przyjechało sześciu biskupów, w tym również metropolita krakowski, późniejszy papież ? Jan Paweł II. Na zdjęciu przedstawionym poniżej, które pochodzi z

 

Inną formą uczestnictwa w życiu religijnym, poza obrębem kościoła były odbywające się corocznie procesje Bożego Ciała. Było to zawsze duże wydarzenie dla parafian. Mamy namawiały swoje córki by sypały kwiatki, część męska angażowała się przy budowie ołtarzów przy których miała później zatrzymywać się procesja, jeszcze inni zgłaszali się do noszenia baldachimu pod którym znajdował się Najświętszy Sakrament. Niestety procesje nie były mile widziane w Pruszczu przez władze, jednak już w 1959 r. ksiądz Józef ? jako jedyny w powiecie, zorganizował procesję bez wymaganego zezwolenia[87]. Ksiądz Waląg to miał zawsze z tym kłopoty. Chyba co roku musiał załatwiać pozwolenie, żeby pochód mógł się odbyć. Raczej się zgadzano, ale i tak nie pozwalano przechodzić ul. Grunwaldzką, bo to była droga międzymiastowa i jak mawiali partyjni: nikt was zobaczyć nie może. Więc chodziliśmy swojego czasu ulicą Stalina do Dworca PKP i z powrotem ? opowiada Alina Hlebowicz z Pruszcza Gdańskiego[88].     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            We wrześniu 1978 roku, ksiądz Waląg napisał: zmarł papież Jan Paweł I ? 33 dni kierował Kościołem. Msza koncelebrowana o godz. 18 za Jego duszę[89]. Niecały miesiąc później dokonał kolejnego wpisu: 16 X 1978 r. w godzinach popołudniowych (18.44) wybrano ks. Karola Wojtyłę ? papieżem. Polski kardynał przybrał imię Jan Paweł II. Do naszego kościoła doszła ta wiadomość podczas wspólnej modlitwy różańcowej w intencji konklawe. POLAK ZOSTAŁ PAPIEŻEM!! Radość ogromna. Od 16 X 1978 serca całego narodu katolickiego skierowane są do Rzymu[90].

Papież przyleciał do ojczyzny 2 czerwca 1979 r. Polacy tłumnie wyszli na spotkanie z Janem Pawłem II. Widząc w nim bohatera narodowego, chłonęli każde wypowiedziane przez niego słowo. Zarówno wtedy gdy na początku wizyty prosił o nowe zesłanie Ducha Świętego: ?Niech zstąpi Duch Twój! I odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi?, jak i w Krakowie: ?Musicie być mocni?[91]. Ksiądz Waląg tak podsumował pielgrzymkę Jana Pawła II do Polski: czas pobytu Ojca św. to wielkie ?Te Deum? całego Narodu Polskiego. To wielkie święto całej Polski, uczestniczącej bezpośrednio w spotkaniach z Ojcem Świętym w poszczególnych miastach i pośrednio poprzez radio i telewizję[92]. 

W roku 1980 wybuchł ogólnonarodowy protest, który rozpoczął się w Gdańsku. Narodziła się ?Solidarność?.

14 VIII 1980 r. robotnicy Stoczni Lenina w Gdańsku rozpoczęli strajk, który rozszerzył się na całą Polskę, obejmując 400 zakładów ? paraliżując całe życie państwa. Trwał do 31 VIII 1980 r. Rząd widząc, że cały prawie naród popiera strajkujących robotników, inteligencję pracującą, młodzież akademicką i rolników, którzy dołączyli do strajkujących, bał się konsekwencji zanotował ksiądz Waląg w kronice[93].  

Pruszczańskie zakłady pracy również brały udział w wielkim strajku 1980 roku i większość społeczeństwa pruszczańskiego opowiadała się po stronie ?Solidarności?. W tym napiętym czasie w kościele parafialnym jak i kościele Podwyższenia Krzyża Świętego księża proboszczowie i wikariusze wygłaszali szczególne kazania, podtrzymujące na duchu i wspierające robotników. Częściej niż zwykle udzielali komunii i spowiadali. Kościół w najróżniejszy sposób pomagał strajkującym. Przechowywaliśmy jedną z osób, która była w ?Solidarności rolniczej?. Człowiek ten mieszkał u nas na plebanii, bo bał się, że zostanie internowany. SB go szukało. Wychodził do rodziny tylko nocą, w przebraniu kobiety[94].   

Strajkujący mieli coraz większy wpływ na społeczeństwo. Częściej mówiło się o wolności i demokracji, czego przejawem było chociażby powstanie oraz poświęcenie w Gdańsku 16 XII 1980 r. o godzinie 17 Pomnika Poległych Stoczniowców.

 Jednakże stabilizacja nie trwała długo. Komuniści bardzo niepewni swojej pozycji postanowili skończyć z ?Solidarnością? za pomocą siły i strachu. 13 grudnia 1981 roku generał Wojciech Jaruzelski wprowadził w Polsce stan wojenny, wydając wojnę własnemu narodowi. Wielu osobom groziło więzienie. Niemało osób się ukrywało. Wyłączone telefony, ograniczenie dostępu do artykułów żywnościowych i lekarstw, rewizje na ulicach, cenzura korespondencji, oddziały uzbrojonej milicji i wojska, pogróżki stosowane w najróżniejszy sposób ? taka była ówczesna rzeczywistość. Naród przekonał się, że podpisanie umowy z robotnikami to była fikcja, okłamanie. Solidarnościowcy poszli w podziemie ? wydawano np. tajne gazetki. I znowu nastąpiły aresztowania, kolegia, grzywny, wyroki[96].

Na drodze łączącej Gdańsk z Pruszczem ustawiono punkty kontrolne obsługiwane przez wojsko oraz milicję. Jadące w kierunku Gdańska autobusy były zatrzymywane a pasażerom sprawdzano tożsamość[97].  

Ksiądz Waląg jak i inni księża z parafii pruszczańskiej robili co tylko było w ich mocy, by pomóc społeczeństwu. W biurze parafialnym ksiądz Józef przyjmował zgłoszenia o aresztowanych, zaginionych, zwolnionych z pracy z przyczyn ideologicznych, starał się wyciągać represjonowanych z aresztu. Wspomina taksówkarz Leon Wejer: Strajkowałem na postoju taksówek. Zwinęli mnie. W jednostce siedziałem. Oni oczywiście nie przyznawali się, że to aresztowanie. Mówili: to chwilowa zmiana zamieszkania. Ksiądz Waląg mnie i innym pomógł się z aresztu uwolnić[98].

Proboszcz znał doskonale swoich parafian, o czym pisałem w poprzednich rozdziałach. Wiedział jak wygląda sytuacja w danej rodzinie, dlatego też nie siedział z założonymi rękami. Wiedział, że wielu ludzi wstydzi się prosić o pomoc. W takich sytuacjach ksiądz sam interweniował. Posyłał na przykład paczki z żywnością i lekami do domów, m.in. poprzez swojego przyjaciela, cytowanego wielokrotnie w mojej pracy, zaufanego kierowcę taksówki Leona Wejera. Sam też rozwoził leki i paczki, odwiedzał obłożnie chorych.

 

 

 

 

 

 

W Pruszczu, mimo napiętej sytuacji politycznej i wysiłku wkładanego w pomoc strajkującym, ksiądz Waląg prowadził budowę domu katechetycznego, którą rozpoczął jeszcze przed wprowadzeniem stanu wojennego. Plac pod budowę tego domu, sąsiadujący od północy z terenem przykościelnym, uzyskał w drodze zamiany, za należącą do parafii posesję przy ul. Wojska Polskiego. Projekt budynku wykonała inżynier architekt, pracująca w Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku. Kierownikiem budowy został inżynier Leon Charyton, który dokonał korekty planu, dostosowując wnętrze budynku do istotnych potrzeb. Ksiądz Waląg był jak zwykle bardzo zaangażowany. Odprawiał Msze św. w intencji budowniczych i dziękował za wszelką ofiarność, która pozwoliła na realizację tak ważnej inwestycji. W kronice opisywał skrupulatnie każdy postęp w pracach.

Niestety w roku 1982 przeżył dwa poważne wstrząsy, które w znacznym stopniu odbiły się na jego zdrowiu. Pierwszy, kiedy jego bliski i zaufany przyjaciel kierowca Leon Wejer o mało nie zginął w wypadku samochodowym. Oto jak relacjonuje to sam poszkodowany: Taka fama poszła, że mnie chcieli sprzątnąć. Najechał na mnie samochodem były milicjant, późniejszy szef ORMO. Później powiedziano mi, że miał on 2.6 promila alkoholu we krwi. Wjechał we mnie z prędkością 140 km na godzinę, tak oszacowali biegli sądowi. Jemu się nic nie stało. On chyba wypadł przez szybę. Ja byłem zakleszczony w samochodzie. W wyniku obrażeń musiałem przez dwa lata poddawać się rehabilitacji. Miałem rozbitą głowę i połamane ręce, uszkodzone jelita, trzustkę, śledzionę, wybitych jedenaście zębów. Samochód nadawał się do kasacji. Wszyscy mówili, że był to zamach na mnie, ale ja powiedzieć tego dokładnie nie mogę, nie powinienem nikogo bezpodstawnie oskarżać[100].

Drugie wydarzenie, które znacznie osłabiło psychicznie księdza prałata, zdarzyło się niespełna miesiąc później. W wypadku samochodowym zginął biskup sufragan diecezji gdańskiej Kazimierz Kluz. Była to śmierć zagadkowa. 15 minut po wyjeździe z plebanii w Trutnowach, gdzie był na wizytacji kanonicznej, samochód wiozący biskupa uderzył w drzewo. Nie znamy przyczyny, czemu auto nieoczekiwanie zjechało na lewą stronę i uderzyło w drzewo. Kierowca przeżył ? bardzo uczciwy człowiek, którego znałem osobiście. Pan, który nigdy nie przyspieszał, pan który zawsze bardzo uważał na drodze. Być może auto zostało wcześniej uszkodzone ? komentuje tamtą sytuację ksiądz Łada[101].

Przeświadczenie księdza Józefa, że były to celowe działania Służby Bezpieczeństwa potwierdziło (zdaniem prałata) morderstwo księdza Jerzego Popiełuszki. 19 X 1984 Służba Bezpieczeństwa zamordowała Jerzego Popiełuszkę w drodze z nabożeństwa z Bydgoszczy do Warszawy, w lesie koło Torunia. W obrzydliwy sposób ciało ks. Jerzego zostało zmasakrowane i koło Włocławka wrzucone do Wisły. Udało się szoferowi Popiełuszko wyskoczyć z pędzącego samochodu i powiadomić księdza proboszcza w Toruniu, a ten poinformował odpowiednie władze kościelne i państwowe ? morderstwo ujawniło się ? skomentował ksiądz Waląg, u którego, po wyżej wspomnianych tragediach, nasiliła się choroba serca. Potrzebował odpoczynku i pomocy lekarza. Mimo to nie zaprzestał pracy przy budowie domu katechetycznego. Dlatego też we wrześniu 1984 roku praca została zwieńczona sukcesem. Radość księdza Waląga i parafian była ogromna. Dziękował wszystkim, którzy angażowali się w tę pracę, czego potwierdzeniem był wpis do kroniki ponad 50 nazwisk i nazw zakładów pracy, które w tym dziele pomagały. Cieszył się, czego dowodem są jego słowa, również zapisane w kronice: Ten dom katechetyczny będzie dowodem miłości do Kościoła w czasach rządów ateistycznych[102]. Księdzu prałatowi było jednak cały czas za mało. Równocześnie z pracami wykończeniowymi przy budowie domu katechetycznego prowadził roboty renowacyjne, a później prace porządkowe, na cmentarzu katolickim przy ul. Wita Stwosza.

 

 

Plebania i dom katechetyczny parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Pruszczu Gdańskim.. Fot. J. Hlebowicz

 

Stan zdrowia proboszcza stawał się coraz gorszy, a pracy nie ubywało. Tymczasem we wschodniej części Pruszcza utworzyła się duża dzielnica nazywana Pruszczem Wschodnim. Sytuacja duszpasterska nie była dobra. Ludzie mieli daleko do kościoła, dzieci daleko na katechezę. Ksiądz Waląg postanowił zająć się stworzeniem nowej parafii. Wysłał więc pismo do Urzędu Wojewódzkiego z prośbą o pozwolenie. Niestety otrzymał odpowiedź odmowną. Wówczas interweniowała kuria biskupia. Sprawa trafiła do Sekretariatu Episkopatu Polski w Warszawie i do Ministerstwa ds. Wyznań. Skutkiem tego w 1987 r. parafianie Pruszcza Wschodniego cieszyli się erygowaniem nowej parafii pod wezwaniem błogosławionego Michała Kozala. Proboszczem został ksiądz Jerzy Pobłocki, były wikariusz w parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

 

                                   Kościół p.w. bł. Michała Kozala W Pruszczu Gdańskim. Fot. J. Hlebowcz

 

 

 

Rok 1987. Ksiądz Waląg przygotowywał parafię i parafian na przybycie papieża do Gdańska. Zorganizował grupę służby porządkowej ?Semper fidelis?. W tym czasie ksiądz Waląg częściej niż zwykle spowiadał i rozdawał Komunię św., chcąc tym samym lepiej przygotować wszystkich chętnych do godnego uczestnictwa w spotkaniu z Ojcem Świętym. Niestety taka aktywność księdza doprowadziła w rezultacie do pogorszenia zdrowia. Księdzu Walągowi nie dane było spotkać się z papieżem. Musiał poddać się leczeniu szpitalnemu. 

Nowym proboszczem został ks. Andrzej Żebrowski. Wierni byli zawiedzeni i smutni. Możliwe, że nie do końca rozumieli tę decyzję, bo przecież tyle razem z księdzem prałatem przeszli, a on zrezygnował. Większości ciężko było zaakceptować zmianę. Ksiądz Waląg podziękował wszystkim za współpracę i za wszelkie dobro, które wspólnie uczynili dla parafii w Pruszczu. Apelował jednocześnie, by jego następcę przyjęli z pełną życzliwością i zaufaniem. Ksiądz prałat pozostał w parafii jako rezydent i starał się pomagać jak tylko mógł. Mimo to, ze względu na stan zdrowia, z pomocą bywało różnie. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            Część kroniki parafialnej, prowadzonej przez ks. Józefa Waląga liczy 127 stron. Do strony 89 pisana była na maszynie. Dalsza część zapisywana była ręcznie.

            Ksiądz Waląg prowadził kronikę skrupulatnie. Odnotowywał pojawianie się w parafii kolejnych wikariuszy, wiele miejsca poświęcał również postępom w pracach budowlanych. Upamiętniał najważniejsze wydarzenia w dziejach parafii ? np. wizyty Prymasa Polski. 

Ksiądz Waląg pisząc o losach związanych z własną osobą posługiwał się trzecią osobą liczby pojedynczej. Starałem się nie ingerować w tekst kroniki. Czyniłem tak wyłącznie wtedy, kiedy było to konieczne. 

 

 

Zabytkowy rzymskokatolicki kościół z XIV w. w Pruszczu Gdańskim przy ulicy Wojska Polskiego świadczy, jak stara jest ta parafia. Należała do diecezji włocławskiej, a od bulli ?De salute animarum? wydanej 16 VII 1821 do diecezji chełmińskiej. Kiedy 28 VI 1919 Traktatem Wersalskim utworzono Wolne Miasto Gdańsk, ustanowiła Stolica Święta w jego granicach 24 kwietnia 1922 roku Administrację Apostolską, do której włączono 18 parafii z diecezji chełmińskiej, a administratorem apostolskim ks. biskupa Edwarda O?Rourke. Drugim biskupem gdańskim był ks. dr Karol Maria Splett mianowany przez Stolicę Apostolską 13 VI 1938 r. Rządził tą diecezją do chwili aresztowania t.j. do 9 VIII 1945 roku. Po nim przejął rządy w diecezji gdańskiej 4 września 1945 r. ks. Andrzej Wronka ? administrator apostolski. Był do chwili usunięcia go 26 I 1951 r. Odkryte w roku 1965 zacheuszki na ścianach zabytkowego kościoła mówią dobitnie o jego katolickości, a nawet, że był konsekrowany. Niestety reformacja położyła kres parafii rzymskokatolickiej ? kościół objęli protestanci. Ostatnim proboszczem rzymskokatolickim miał być Urban Ulricci od Świętego Jana w Gdańsku. Po jego śmierci 1544 roku kościół w Pruszczu staje się protestanckim. Od tej pory wierni rzymskokatoliccy parafii Pruszcz Gdański przydzieleni zostali do parafii Gdańsk Św. Wojciech ? odległy o 2 km. Ten stan utrzymywał się do roku 1921. Wierni jednak tęsknili za własnym kościołem, bo choć 2 km ? to niedaleko, ale poza Mszą św. niedzielną, czy świąteczną, na inne nabożeństwa mało kto uczęszczał do Św. Wojciecha, a tym samym wkradała się coraz większa obojętność religijna. 

Dlatego też w roku 1921 utworzył się komitet budowy kościoła w Pruszczu, w skład którego weszli: Jan Schulz, Albert Chill, Franciszek Baranowski, Eiserloch Jan, Paweł Burczyk, Feliks Sorań, Leopold Schulz, Franciszek Watinski, Jan Konzor, Józef Wiese. Rozpoczęto starania o miejsce pod kościół. Duszą całej pracy był ks. Johannes Wohlert. Wybudowano również prowizoryczną kapliczkę, w której odbywały się już nabożeństwa i ludzie nie musieli chodzić do Św. Wojciecha. Kapliczka ta, po dzień dzisiejszy stoi na ul. Wojska Polskiego (obecnie jest tam sala gimnastyczna przy szkole nr 2).

W archiwum parafii Pruszcz znajduje się następujący akt darowizny:

 

Po przegranej pod Stalingradem, armia niemiecka jest w odwrocie, klęska Niemiec jest już przesądzona. Wczesną wiosną w 1945 r. został uwolniony Pruszcz. Ks. Mühlhoff Romuald naprawiał uszkodzenia podczas działań wojennych w kościele i organizował życie religijne. Początkowo odprawiał w niedzielę tylko jedną Mszę św. i nieszpory, a z drugą Mszą św. wyjeżdżał do sąsiednich kościołów, w których nie było jeszcze kapłanów. Obecny organista, Sikorski Stanisław, rodem z Buska koło Lwowa, repatriant, opowiada, jak razem z ks. Mühlhoffem w każdą niedzielę wyjeżdżali z Msza św. do Suchego Dębu, Trutnowych, Grabiny Zameczek, Wróblewa, Giemlic, Osic i innych.

Ks. Mühlhoff był narodowości niemieckiej, uczył się po polsku i starał się napływową ludność polską obsłużyć. Kazania również, jak umiał, głosił po polsku.

*

Po raz pierwszy jak Pruszcz Pruszczem obchodzono w 1945 r. 3-go Maja ? Święto Królowej Polski. Przez cały maj odprawiano nabożeństwa majowe, w m-cu październiku ? nabożeństwo różańcowe, a w pierwsze piątki miesiąca nabożeństwo do Serca Pana Jezusa. Od 12 VI 1945 r.rozpoczęła się nauka religii dla dzieci w kościele, a od 4 września nauka przygotowawcza do 1?szej Komunii św.

*

4 XI 1945 r. ks. Romuald Muhlhoff odprawił w kościele ostatnią Mszę s. i wyjechał do Niemiec tak jak wiele ludzi tej narodowości.

*

5 XI 1945 r. Kuria Biskupia w Pelplinie dla diecezji chełmińskiej i gdańskiej mianuje administratorem parafii Pruszcz Gdański i dziekanem Gdańsk-Wieś ks. Józefa Dydymskiego, Polaka, kapłana diecezji chełmińskiej.

*

Trudności były ogromne pod każdym względem, niczego nie było, bieda materialna, ludność ze wszystkich stron Polski i to wielu tymczasowych. Ks. Dydymski Józef przystępuje do remontu kościoła zabytkowego przy ul. Wojska Polskiego, zniszczonego bez dachu i okien. Organizuje loterię, przedstawienia, zbiórki itp. by zebrać potrzebne fundusze.

 

Pruszcz napełnia się ludźmi, coraz więcej dzieci i młodzieży w szkole podstawowej, w liceum ogólnokształcącym i technikum ogrodniczym, dlatego też Kuria Biskupia Gdańska w Oliwie przysyła od 30 IX 1947 wikarego O. Jana Gadacza ? zakonnika. Od tej pory codziennie są dwie Msze św. a w niedziele i święta ? trzy.

 

20 marca poświęcono Ośrodek Zdrowia w Pruszczu, Mszę św. odprawiono dla chorych w niedzielę na korytarzu.

*

            Od 28 VIII wikariuszem jest ks. Błaszko Władysław. Dzięki ofiarności parafian i pomocy Wojewódzkiego Urzędu Konserwatorskiego w Gdańsku, kościół zabytkowy przy ul. Wojska Polskiego doprowadzono do stanu używalnego, t.j. nakryto dach, wstawiono szyby w oknach, położono prowizoryczną posadzkę.

*

            5 IX o godzinie 10-ej rano powitano w kościele parafialnym, administratora apostolskiego, Jego Ekscelencję, księdza Wronkę Andrzeja, Ordynariusza diecezji gdańskiej, po czym wyruszyła procesja do kościoła zabytkowego. Poświęcenia tego kościoła dokonał ksiądz Andrzej Wronka i wygłosił kazanie. Mszę św. odprawił ks. Dydymski Józef. Po czterystu przeszło latach wróciła ta przepiękna, ale zniszczona świątynia do prawowitego właściciela, t.j. do Kościoła rzymskokatolickiego ? i znowu Jezus Chrystus zamieszkał w niej pod postaciami chleba, by odtąd być ofiarą, pokarmem i pocieszeniem dla wiernych dzieci swoich. Po południu o godzinie 15-ej Jego Ekscelencja Andrzej Wronka udzielił w kościele parafialnym sakramentu bierzmowania dzieciom i starszym, jako prawowity gospodarz tego terenu kościelnego a tym samym związał i kościelnie Pruszcz Gdański należący do Wolnego Miasta Gdańska z Polską i Kościołem rzymskokatolickim w Polsce.

*

            22 X zmarł ksiądz kardynał dr August Hlond, Prymas Polski, prawie nagle, bo jeszcze 10 października przewodził uroczystościom przeniesienia trumienki z relikwiami błogosławionego Władysława z Gielniowa ? patrona Warszawy z kościoła SS Wizytek do kościoła św. Anny, a 13-go października o godzinie 11-ej w nocy poczuł się źle, tak że lekarze zadecydowali konieczną operację. Śmierć Prymasa Polski, Augusta Hlonda, wstrząsnęła całym katolickim Narodem Polskim, bo znany był jako nieustraszony Mąż Boży, Obrońca Kościoła i wielki, gorący Polak, czego dał wyraz w czasie okupacji.

 

 

1 VII 1949 r. ? wikariuszem w Pruszczu został ks. Gutowski Włodzimierz.

*

Dla miłośników śpiewu kościelnego wyremontowano salkę parafialną w domu, należącym do kościoła zabytkowego, przy ul. Wojska Polskiego i uporządkowano cmentarz parafialny przy ul. Wita Stwosza.

 

 

Od 24 VI do 2 VII 1950 r. odbywają się misje, które prowadzą Ojcowie Oblaci z Gdańska: O. Kutz i O. Ptak.

*

 Zerwanie jednostronnie przez Rząd PRL dekretem z 14 IX 1945 Konkordatu ze Stolicą Apostolską, motywując że Watykan nie dotrzymał warunków, było celowe. Początkowo czynniki rządzące nie mieszały się do spraw Kościoła, ale wkrótce potworzono referentów wyznaniowych przy Prezydiach Wojewódzkich i Powiatowych Rad Narodowych, których zadaniem było stopniowe utrudnianie i ograniczanie działalności Kościoła. Referentami wyznaniowymi byli przeważnie ludzie z Urzędu Bezpieczeństwa. Rozpoczęły się więc wzywania księży do Urzędu Bezpieczeństwa pod najrozmaitszymi pozorami i indagowanie całymi godzinami, na najrozmaitsze tematy kościelne i niekościelnie, a zwłaszcza co się robiło podczas okupacji niemieckiej. Czy się należało do organizacji podziemnej, kto do niej należał itd., a jeżeli nie należał, to zarzucano pracę z Niemcami. Zarzucano również najróżniejsze brednie, używając bardzo wulgarnych słów. Chodziło żeby jak najwięcej dowiedzieć się o innych księżach i świeckich osobach, zwłaszcza z AK i księdza zmaltretować, wtrącić do więzienia i zmusić go do podpisania współpracy, względnie należenia do tzw. księży patriotów?, do jeżdżenia na zebrania urządzane przez Władze Państwowe, przeważnie przeciwko papieżowi i biskupom Polskim. Stan ten ram miał nasilenie większe, raz mniejsze, ale każdy ksiądz był stale inwigilowany.

*

W styczniu 1950 r. w całej Polsce zabrano Kościołowi Caritas, aresztując pracowników o nadużycia i urządzając im pokazowe procesy, a wprowadzając w ich miejsce swoich ? bardziej zaufanych? pracowników.

*

We wrześniu usunięto ze szkół naukę religii, dlatego od października rozpoczęto naukę w kościele. 1950 r. wprowadzono za pozwoleniem Kurii Biskupiej, w niedzielę Mszę św. wieczorem dla ludzi pracujących.

 

            Od 4-31 maja malowanie kościoła parafialnego. Wszystkie nabożeństwa w tym czasie były w kościele zabytkowym przy ulicy Wojska Polskiego.  

 

 

Od 5 stycznia 1953 roku wikariuszem jest Ks. Aleksander Huzarek.

*

            Wielkim utrudnieniem w pracy duszpasterskiej był brak plebanii. Do tej pory księża proboszczowie mieszkali w domu wydzierżawionym przy ul. Krótkiej gdzie jest ?Żłóbek Miejski?, a ks. Dydymski Józef w domu na skrzyżowaniu ulic Grunwaldzkiej i Stalina, gdzie dzisiaj jest gospoda, następnie od listopada 1948 roku w domu pani Marii Baranowskiej przy ulicy Stalina. Natomiast księża wikariusze mieszkali w domu należącym do kościoła zabytkowego przy ul. Wojska Polskiego, a zabranym kościołowi wraz z drugim budynkiem, w którym była salka dla chóru kościelnego, wydzierżawionym Powszechnej Spółdzielni Spożywców, przez Prezydium M.R.N. w Pruszczu Gdańskim. Pierwszego planu budowy plebanii i miejsca budowy, Wojewódzki Zarząd Architektoczno-Budowlany na wniosek Kierownika Wydziału Wyznań nie zatwierdził, bo plebania miała być za okazała i za blisko ulicy. Pismem z dnia 12 III 1955 r. zatwierdzono projekt obecnego budynku, mocno zawężonego, z tym zastrzeżeniem, że nie wolno go stawiać przy ulicy Stalina, ale za prezbiterium kościoła parafialnego, koło dawnej kostnicy.

 

Od 14 lutego wszczęto zbiórkę pieniężną na zakup potrzebnych materiałów i gromadzono kamień na fundamenty. 

*

Od 29 IX wikariuszem w Pruszczu był ks. mgr Alfons Zieliński.

 

*

            Od 3 XII nauki rekolekcyjne głoszą Ojcowie Redemptoryści i oni zaprowadzają we środy nieustającą nowennę do Matki Bożej Nieustającej Pomocy, Patronki całej parafii. 

 

            Rok 1956, to 300-lecie ślubowań Jana Kazimierza Króla Polskiego w katedrze lwowskiej, oddanie Matce Najświętszej Narodu Polskiego w opiekę, jako Królowej Polski, w podzięce za wypędzenie Szwedów z Polski.

*

 

            26 VIII w święto Matki Boskiej Częstochowskiej na Jasnej Górze zebrało się ponad milion Katolików Polaków, by tam wołać do Matki Bożej, Królowej Polski ?Okaż nam się Matką?.

*

Rok 1956 r. Ucisk Narodu przez rządzącą Partię, był w tym czasie nie do zniesienia. Terror szalał wszędzie. W opozycji stał Kościół rzymskokatolicki, z ks. Prymasem Polski dr Stefanem Wyszyńskim na czele. By sterroryzować Episkopat Polski aresztowano ks. biskupa Kaczmarka i wywieziono administratorów apostolskich nie zezwalając im powrotu do urzędowania. Jednocześnie wydawano polecenia Kapitułom poszczególnych diecezji aby wybrać Wikariuszy Kapitulnych, z tym, że z góry zaznaczano, kto nie może być wybranym (jak np. w Gdańsku ks. dr Łęgę), a nawet typowano oddanych sobie i uległych Partii ludzi.

*

Po usunięciu prawowitych rządców kościoła ? administratorów apostolskich, na Ziemiach Odzyskanych, terror duchowieństwa wzmógł się jeszcze bardziej. Ciągłe szpiegowanie przez Urząd Bezpieczeństwa, aresztowania, przesłuchiwania urządzanie pokazowych, spreparowanych procesów, dla zastraszenia słabszych, zmuszanie do udziału w najrozmaitszych zjazdach duchowieństwa, na których atakowano Stolicę Apostolską, za rzekome sprzyjanie podczas wojny Niemcom przeciwko Polsce, a obecnie przez nie obsadzanie Stolic biskupich na Ziemiach Odzyskanych prawdziwymi biskupami ordynariuszami, ale wikariuszami apostolskimi. Oskarżano Prymasa Polski z resztą Episkopatu za reakcyjność i występowanie przeciw Władzy Ludowej. Stan napięcia potęgował się coraz bardziej, aż 25 września 1953 roku, aresztowano Prymasa Polski i innych księży. Atmosfera wytworzyła się bardzo ciężka. Księża nie wierzyli sobie. Skąd ten brak zaufania? Bo niektórzy poszli na usługi wstępując do tzw. ?księży patriotów?. Np. by otrzymać parafię czy wikariat, trzeba było złożyć tzw. ?ślubowanie? w Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, do którego niewygodnych księży nie dopuszczano?

*

Spośród Zakonników księża Jezuici z Wrzeszcza byli nie dopuszczeni, a spośród kapłanów świeckich w diecezji gdańskiej do roku 1957, jeden ks. Józef Waląg był nie dopuszczony, a że dalej na zebrania ?księży patriotów? nie jeździł, więc usunięto go i wysiedlono w grudniu 1953 r. z Sopotu, gdzie był wikariuszem w kościele ?gwiazdy Morza?, zgadzając się jedynie na zamieszkanie w Pszczółkach, na co Wikariusz Kapituły ks. Jan Cymanowski wyraził zgodę, a więc i on pozbawił go urzędowego kościelnego nadania. Dzięki temu, że w Pszczółkach administratorem parafii był ks. Korecki Kazimierz, kapłan diecezji pińskiej, który już siedział w więzieniu, więc chętnie użyczył ks. Walągowi Józefowi również więźniowi (w latach 1946 ? 1947, wyrok 4 lata, za pracę w Armii Krajowej AK, wyszedł wcześniej na wskutek amnestii), dachu nad głową, podzielił się łyżką strawy i przydzielił mu dwie kaplice filialne w parafii Pszczółki: Koźliny i Krzywe Koło, do obsługi. Ten stan z ks. Walągiem Józefem trwał do 1 grudnia 1956 r. kiedy to po ?słynnym polskim październiku? kierownik do Spraw Wyznań przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, wyraził zgodę na zamianowanie Ks. Józefa Walgą administratorem parafii Pszczółki.

 

18 sierpnia 1956 r. wikariuszem w Pruszczu zostaje ks. Panasiak Tadeusz.

*

Zmiany jakie nastąpiły po październiku 1956 r. w Polsce, uwolnienie z więzienia Prymasa Polski, dały także diecezjom na Ziemiach Odzyskanych nowych księży biskupów, prawowitych Rządców.

            Ksiądz biskup Edmund Nowicki formalnie objął rządy w diecezji gdańskiej dnia 8 XII 1956 roku. Pierwsze spotkanie księdza biskupa z ogółem duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego odbyło się w Oliwie w sali domu parafialnego dnia 19 grudnia 1956 roku. Powiał nowy duch w diecezji ? skończyła się tymczasowość, niepewność, kapłani poczuli, że mają ojca.

 

Pierwszego lipca 1957 r. administratorem parafii i Dziekanem dekanatu Gdańsk ? Wieś został ks. Józef Waląg. Rozpoczął on od razu pracę przy niewykończonej plebanii. Doprowadził wodę ze studni, zakupił hydrofor, urządził łazienkę z wanną i piecem na węgiel, doprowadził wodę do kuchni i do ogrodu, zrobił schody cementowe do piwnicy i na poddasze, gdzie zrobiono trzy nowe pokoje, kuchenkę i małą komórkę, równocześnie przełożył dach na kościele i naprawił nowe rynny. 

*

Razem z ks. Józefem Walągiem przybył do Pruszcza, jego wikariusz z Pszczółek, ks. Krucz Kazimierz.

 

 

4 i 5 stycznia 1958 r. diecezja gdańska przeżywała podniosłe chwile związane z odwiedzinami Prymasa Polski, kardynała Stefana Wyszyńskiego. O godzinie 13-ej powitał Prymasa na granicy diecezji za Pszczółkami biskup Edmund Nowicki, Ordynariusz Gdański, a w Pszczółkach wierni tej parafii. Począwszy od Pruszcza do Oliwy, przy drodze zgromadziły się nieprzejednane tłumy ludzi, wiwatując serdecznie na cześć Prymasa Polski.  

*

            4 stycznia prymas poświęcił nowo utworzone Seminarium Duchowne w Oliwie, otwarte w październiku 1957 roku.

*

            5 stycznia 1958 roku w Kościele Mariackim podczas Mszy św. odprawionej przez biskupa Nowickiego, kardynał Wyszyński wygłosił kazanie do wiernych, którzy szczelnie wypełnili tę czwartą co do wielkości w Europie świątynię.

*

            9 X zmarł papież Pius XII. Nowym papieżem wybrano Jana XXIII.

*

            Boże Narodzenie parafia Pruszcz Gdański przeżywała bardzo uroczyście, bo sumę o godzinie 11-ej odprawił nowo wyświęcony kapłan z tej parafii ks. Aloizy Słomiński, wyświęcony dla diecezji gorzowskiej.

 

 

Od 14 lutego do 22 lutego 1959 ? misje w parafii. Nauki głosili OO Redemptoryści z Torunia. Jeden z ojców głosił nauki w Wiślinie, a dwaj pozostali w Pruszczu Gdańskim. Celem tych Misji było odrodzenie parafii i związanie ludzi z Matką Boską Nieustającej Pomocy. Niestety przysłani Ojcowie nie wywiązali się z zadania ? słabi mówcy.

*

Od 1 VIII 1959 r. wikariuszem został ks. Mieczysław Goździewski.

 

 

Od 5-10 III odnowienie Misji ? nauki głoszą dwaj młodzi, gorliwi misjonarze, Redemptoryści z Torunia.

*

12 VI po 4-letniej przerwie Bierzmowanie w kościele Pruszcza, którego udzielił 297 osobom ks. biskup Lech Kaczmarek Sufragan diecezji gdańskiej.

Odpowiedzią na Śluby Jasnogórskie złożone 26 VIII 1956 r. i odnowione we wszystkich parafiach całej Polski 5 V 1957 roku, to Nawiedzenie Matki Najświętszej Królowej Polski w Kopii Obrazu Jasnogórskiego, poświęconego w Rzymie przez Ojca św. Piusa XII dnia 14 maja 1957 roku, które rozpoczęło się po Mszy św. w Częstochowie na Wałach, przed tym obrazem. Obraz rozpoczął wędrówkę od diecezji warszawskiej i szedł poprzez męczeńskie Podlasie, ziemię Białostocką, Łomżyńską, Warmię ? do Gdańska. Przekazywanie Kopii Obrazu M.B. Częstochowskiej odbywało się z udziałem ks. kardynała Stefana Wyszyńskiego. Diecezja gdańska przygotowała się na Nawiedzenie Obrazu Matki Boskiej bardzo starannie. Przez 3 niedziele poprzedzające podawano szczegółowy program, ćwiczono pieśni ? ostatni tydzień, to rekolekcje i spowiedź na przyjęcie Matki Boskiej. W każdej parafii Obraz Matki Boskiej był 48 godzin. 

*

Do Pruszcza święty obraz przybył 17 września 1960 r. o godzinie 17 30 ?samochodem kaplicą? w orszaku motocyklistów. Po przekazaniu Obrazu przez księdza Orszulika Józefa administratora z Lublewa ? parafii Pruszcz Gdański na ręce ks. Józefa Waląga ? administratora tej parafii, wyruszyła procesja dookoła kościoła z Obrazem niesionym przez kapłanów, dzieci, młodzież, matki i ojców. W kościele ? ks. dziekan witając Maryję w gorących słowach, oddał pod Jej opiekę wszystkich parafian. Maryja stała się odtąd Widoczną Orędowniczką wiernych Pruszczan, przed tronem Boga. Następnie O. Duda Paweł ? Oblat wygłosił podczas Mszy św. kazanie. Następnie rozpoczęło się uczczenie Matki Najświętszej przez wszystkie stany. O godzinie 24-ej świątynię i plan kościelny wypełniły się na nowo, tłumy wiernych. Przyszli do Maryi nawet tacy, którzy w dzień nie mieli odwagi. Osłona nocy dodała im sił. Kazanie podczas uroczystej Mszy św. wygłosił ponownie Ojciec Duda Paweł. Przez całą noc modlono się ? rodzice i dzieci, mężowie i niewiasty. Rano o godzinie 8.30 sprowadzono przed Obraz Pani Jasnogórskiej, najgodniejszych parafian. Oni nie mogli chodzić na rekolekcję i witać Ją w sobotę. Podeszły wiek, zniszczone zdrowie, nie pozwoliły im na to. Stanęli teraz przed Maryją przywiezieni przez swoje dzieci, lub znajomych. Przepiękny był to widok ? modlących się tych staruszków. Zdawało się, że to arcykapłani parafii zanoszą błagania i dziękczynienia przed tron Maryi. Po tym nabożeństwie o godzinie 9.30 świątynia odmłodniała ? wypełniły ją dzieci szkolne, następnie o godzinie 12.30 niemowlęta swoim płaczem i świergotaniem czciły Maryję. O godzinie 15 30 pożegnanie Obrazu. Ojciec Duda wygłosił pożegnalne kazanie, następnie gospodarz parafii, podziękował Matce Najświętszej za liczne łaski, którymi obdarzyła parafian. Wśród śpiewu ?Maryjo, Królowo Polski, jestem przy Tobie, pamiętam, czuwam?, wśród łez, uroczystego nastroju, umieszczono Obraz w samochodzie-kaplicy, którym odjechał, w otoczeniu licznych motocyklistów ? do Kłodawy.

 

            Wizyta Obrazu sprawiła, że wielu odmieniło swe życie, przykazania Boże nabrały wartości życiowej, frekwencja na Mszach św. w niedziele i święta, zwiększyła się. Do Komunii św. przystąpiło ponad 60% zobowiązanych.

*

            23 X 1960 diecezja gdańska pożegnała Matkę Bożą w wypełnionym po brzegi kościele Mariackim i terenie przykościelnym.

 

 

            Od 8 stycznia na mocy zarządzenia Ojca św. Jana XXIII we Mszy św. Komunię św. wydaje się, lecz bez odmawiania Confiteor i absolucji, ale od razu Ecce Agnus Dei i trzy razy Domine non sumus dignus.

*

            Na mocy pozwolenia Stolicy Apostolskiej Ewangelie św. podczas procesji w Boże Ciało 1 VI 1961 r. po raz pierwszy śpiewano w języku polskim.

 

 *

W czerwcu 1961r. rozpoczęto gruntowny remont organów w kościele parafialnym, zmieniając zepsute mieszki i wstawiając dwa nowe głosy burdon i vox coelestis. Prace wykonał p. Jerzymowski z Gdańska.             

*

*

W grudniu tego samego roku zrobiono nadstawy do bocznych ołtarzy a p. Marschall Bogusław, artysta malarz z Gdańska namalował obraz Św. Józefa.

 

*

Stosunek Kościół-Państwo ? po ?słynnym październiku? i względna spokojna praca dla duchowieństwa trwała krótko. Wkrótce czynniki państwowe zaczęły ograniczać wpływy Kościoła na Społeczeństwo. Główną uwagę skierowano tym razem na dzieci i młodzież. Religię, którą pozwalano uczyć w szkole po ?październiku?, tolerowano na ostatnich lekcjach by dzieci i młodzież przemęczona 6-7 godzinami przedmiotów świeckich mało korzystała z religii, względnie by mogła iść do domu. Dzieci i młodzież pomimo przemęczenia zostawała ? dlatego też usunięto religię w ogóle ze szkół, twierdząc, że w kościele nikt się nie będzie mieszał do prowadzenia takich zajęć, a kto będzie chciał, będzie mógł swobodnie na nie uczęszczać. Kościół stanął nagle przed poważnym problemem ? organizowaniem salek po zakrystiach i najrozmaitszych budowlach kościelnych. A kiedy i z tym się uporał, a dzieci i młodzież z małymi wyjątkami, zaczęła masowo uczęszczać ? Władze Państwowe zaczęły się mieszać.

*

Dnia 28 grudnia 1961 roku Vice ? przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej p. Mulart wezwał ks. Proboszcza i wobec Inspektora Szkolnego p. Machnikowskiego Albina i Kierownika Szkolnego przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, p. Piekarskiego, odczytał Instrukcję z dnia 21.XI.1961 r. dotyczącą trybu realizacji zarządzenia punktów katechetycznych, zobowiązującą proboszcza do złożenia sprawozdania z nauczania religii w punktach kościelnych do 31 XII 1961 r. i zarejestrowania wszystkich punktów nauczania religii w Inspektoracie Szkolnym. W zamian za to obiecywano ks. Proboszczowi płacić 1000 złotych miesięcznie.

*

Tak ks. Józef Waląg ? administrator parafii Pruszcz Gdański, jak i inni księża w dekanacie Pruszcz Gdański odmówili rejestracji punktów i złożenia sprawozdania, stojąc na stanowisku, że nauczanie religii to obowiązek każdego kapłana, wynikający ze święceń kapłańskich, że jest to ingerencja w sumienie kapłana, a więc przymus, że z Władzami Oświatowymi nie łączy nas żaden stosunek służbowy i takich sprawozdań nikt dać nie może.  

*

W odpowiedzi na to posypały się kary, ale nie na wszystkich ? z dekanatu Pruszcz Gdański wytypowano jedynie 3 księży ? ks. Józefa Waląga, ks. Żywińskiego i ks. Janusza Piaseckiego. Zabieg ten był jak najbardziej celowy. Z pełną premedytacją Władza zamierzała w ten sposób podzielić księży na ?bitych? i ?nie bitych? ? by wprowadzić rozdźwięk, wzajemną nieufność i rozdwojenie w szeregach kapłańskich.

 

 

Od 1 stycznia 1962 roku wikariuszem w Pruszczu został mianowany ks. Matys Władysław.

*

Dnia 6 I 1962 r. pismem z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Pruszczu Gdańskim ks. Józef Waląg otrzymał pierwszą karę 1.000 zł. za niewykonanie obowiązków wynikających z instrukcji. Dosłowne brzmienie:

Inspektor Szkolny ? Albin Machnikowski.    

*

            W odpowiedzi na to pismo, ksiądz Józef Waląg wniósł odwołanie do Kuratorium Okręgu Szkolnego przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku: Niniejszym odwołuję się od decyzji Inspektoratu Szkolnego z dnia 6 I 1962 r. grożącej mi grzywną w wysokości tysiąca złotych. Zarządzenie bowiem Ministra Oświaty z dnia 19 VIII 1961 nie może mnie obowiązywać. Pod żadnym względem nie jestem zależny od Władz Oświatowych, nie jestem bowiem ani urzędnikiem resortu oświatowego, ani nauczycielem etatowym czy kontraktowym. Wobec tego brak Inspektorowi Oświaty podstawy do stosowania do mnie przepisów o przymusie administracyjnym, gdyż orzeczenie czy zarządzenie Władz administracyjnych muszą być wydane w celu wykonania ustaw i rozporządzeń.

*

 

Wobec nie zapłacenia kary 1.000 zł, komornik Fink Zygmunt, zajął księdzu Józefowi Walągowi meble będące jego własnością: stół okrągły, trzy krzesła, chodniki na podłogę, firany z okien i karnisze. Na znak protestu, występując przeciwko bezprawiu ks. Waląg Józef nie podpisał tego zajęcia.

*

W odpowiedzi, 7 marca 1962 r. w Środę Popielcową, w samo południe o godzinie 12 zajechał samochód ciężarowy z komornikiem i dwoma pracownikami fizycznymi i zabrano z mieszkania wymienione rzeczy przewożąc do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Pruszczu, gdzie sprzedano na licytacji 15 V 1963 r. za 400 złotych. O bezprawiu i nacisku Władz Państwowych na Księży Proboszczów niech służy fakt, że jeszcze tego samego dnia (czyli w Środę Popielcową 1962 r.), gdy wywożono w południe rzeczy z plebanii, zabrane ks. Józefowi Walągowi o godz. 14 30 przyniósł osobiście, zastępca Inspektora Oświaty ? nową karę na 1.500 zł. ks. Józef Waląg będąc pewnym, że jest to zwykły goniec powiada: nowe bezprawie ? proszę powiedzieć p. Inspektorowi, że mnie nie złamiecie karami. Na to usłyszał odpowiedź Zastępcy Inspektora Oświaty ? proszę księdza, to nie od nas zależy ? wykonujemy tylko polecenia. Tym gorzej ? zripostował ksiądz Waląg ? pan wie o tym, że niedawno powieszono w Izraelu Eichmana, on także tłumaczył się tym, że wykonywał tylko rozkazy Hitlera. Proszę powiedzieć p. Inspektorowi, że ja dalej będę uczył dzieci ? Szanuj każdego człowieka, nie zabijaj itd.

*

I tak szły kary za karą ? co miesiąc ? ostatnia z 22 V 1964 r. ? aż osiągnęły kwotę 16.000 zł. Nie pomagały odwołania do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, do Ministerstwa Oświaty w Warszawie ? wszystkie odpowiedzi odmowne. Mimo kar i szykan religii w Pruszczu uczono dalej.

*

Czy wierni wiedzieli o tym bezprawiu? Jak reagowali? Bezpośrednio po wywiezieniu rzeczy ks. Józef Waląg w pierwszy piątek ?Drogi Krzyżowej? wytłumaczył wiernym licznie zgromadzonym w kościele, że rzeczy zabrano nie za jakieś osobiste długi, ale za nieskładanie sprawozdań z nauczania religii Wydziałowi Oświaty, a takiego sprawozdania żaden katolicki kapłan dać nie może ? i zakończył: teraz rozumienie czym jest nauka religii i chyba prosić o posyłanie dzieci teraz już nie trzeba będzie. Efekt był piękny, bo wszyscy opieszali zaczęli chodzić na religię a obecność na Mszy św. wzmogła się. Po tym wytłumaczeniu ludzie grupami przez kilka dni chodzili do Przewodniczącego Powiatowej Rady Narodowej w Pruszczu domagając się swobodnego nauczania religii, zwolnienia ks. Waląga od kar, zwrotu zabranych mu mebli, twierdząc, że ks. Waląg ucząc religii dzieci, wykonuje swój obowiązek kapłański a tego domagają się od niego oni ? rodzice, którzy chcą wychować swoje dzieci na porządnych obywateli ojczyzny, a nie chuliganów.

*

25 III 1962 r. tygodniowe rekolekcje Wielkopostne prowadził o. Joachim ? Gwardian OO Reformatów z Nowego Portu. Na Mszę św. 25 III 1962 o godzinie 18 przyjechał ks. biskup Nowicki Edmund ? Ordynariusz diecezji gdańskiej i przy udziale wszystkich księży z dekanatu i księży zaproszonych ? wszystkim wiernym ogłosił z ambony mianowanie ks. Józefa Waląga przez Ojca św. Jana XXIII, Szambelanem papieskim. Po Mszy św. ks. Józef podejmował ks. biskupa i innych księży kolacją, ale na stołach ze zwykłych, nieheblowanych desek ? bo stół z jadalni komornik zabrał. Atmosfera była wspaniała. Uroczystość ta jeszcze bardziej podniosła ludzi w Pruszczu na duchu, a księży zjednoczyła i zahartowała w pracy dla Boga i w obronie religii.

*

 

24 VI 1962 r. ? bierzmowanie, udziela ks. biskup Edmund Nowicki ? przystąpiło 146 osób.

*

Od 26 sierpnia 1962, na skutek uzyskania jeszcze jednego młodego księdza diecezjalnego, ale tylko do odprawiania Mszy św. ks. Stanisława Bogdanowicza, bez władzy spowiadania ? dodano jeszcze jedną Mszę dla młodzieży szkół średnich, zawodowych i pracujących, bo do tej pory Msza św. dziecinna i młodzieżowa wspólna, była zatłoczona. 

*

27 sierpnia 1962 roku przystąpiono do malowania kościoła parafialnego. Projekt polichromii nawy głównej z łukami tęczowymi i prezbiterium przygotował i wykonał p. Marschall Bogusław artysta, malarz z Gdańska i on też objął nadzór techniczny nad całością prac. Projekt przewiduje osiem fresków ? radosnych tajemnic z życia N.M. Panny. Łuk tęczowy przedstawia Koronację N.M. Panny ? na stropie w prezbiterium ma być ?Chrystus Król? w otoczeniu 4 ewangelistów, na podłuczu łuku tęczowego i sklepieniu w prezbiterium powtarzające się ornamenty i sgrafitta. Prace malarskie ścian i sufitu wykonał Tomasz Piotrowski ? malarz ? człowiek nadzwyczaj solidny i dokładny ? zamieszkały w Pruszczu Gdańskim. Wiele pracy włożyli przy stawianiu i rozbiórce rusztowania żelaznego: Tylza Edmund, Zander Edmund, Stachniuk Stefan, Lindstet Zygmunt. Przygotowanie zaprawy murarskiej i murarze: Grenc Józef, Dziuban i Glaza, który o świcie przygotował świeży tynk pod freskami nad oknami na suficie. Ofiarność ludzi również była wielka. Pan Bogusław Marschall ? wykończył obrazy i ornamenty 21 września 1963 roku. Praca szła powoli, bo świeży tynk trzeba było przygotować rano i to tylko tyle ile artysta mógł wykonać w ciągu dnia. Artysta pracował z poświęceniem i dokładnością ? człowiek wierzący.

*

W Święto Macierzyństwa N.M.Panny 10 października 1962 rozpoczął się II Sobór Watykański ? w Rzymie. W kościele parafialnym o godzinie 18.30 odprawiono Mszę św. i odmówiono różaniec w intencji Soboru. Skierowano serdeczny apel o ofiarowanie w intencji prac soborowych wszystkich trudów życia, cierpień, pokuty, modlitw, Mszy św., Komunii św. i to przez cały czas trwania Soboru. Specjalne modlitwy w intencji Soboru ? całej parafii były 3 i 4 listopada ? poprzedzone trzydniowymi rekolekcjami od 1 listopada. W sobotę 3 listopada 1962 roku o godzinie 18-ej rozpoczęła się Msza św. z kazaniem ?Czuwanie Soborowe? i całonocnym wystawieniem Najświętszego Sakramentu w monstrancji.

 

 

16 III 1963 r. ? wstawiono dwa nowe dębowe konfesjonały do kościoła parafialnego, według projektu p. inż. Macura Kazimierza ? wykonane przez Antoniego Litorowicza.

*

Od 15 VI 1963 r. ks. Stanisław Bogdanowicz ? neoprezbiter został wikariuszem w Pruszczu Gd. Od tego czasu odprawiano osobne msze św. dla dzieci, a osobno dla młodzieży.

*

29 IX 1963 odbyła się druga sesja Soboru Watykańskiego, którego celem było zbliżanie człowieka do Boga, nauczyć go żyć według Ewangelii. Każda parafia w Polsce, a więc i Pruszcz włączył się w akcję ?Soborowego Czynu Dobroci? ? by modlitwą i najrozmaitszymi dobrymi uczynkami od 29 IX do 27 X wyprosić Ojcu św. i wszystkim biskupom, a zwłaszcza biskupom Polski potrzebne Dary Ducha św.

*

Delegacja 16 osób z parafii Pruszcz Gd. Udała się na pielgrzymkę do Częstochowy na Jasną Górę ? wioząc tam ?Księgę Soborowych Czynów Dobroci?, przywożąc stamtąd świecę ?Znicz?, która paliła się podczas ?Soborowej Wieczerzy Pańskiej? i hostię, których kapłan użył do Mszy św. w tym uroczystym dniu.

*

            Od 1 XII 1963 do 8 XII 1963 nauki rekolekcyjne wygłaszał ks. Władysław Ciastoń ? pallotyn z Gdańska, przygotowując dzieci, młodzież i starszych na ?Wieczerzę Pańską? ? w dniu 8 XII 1963 roku.

*

            Do ?Soborowej Księgi Dobroci? wpisało się 1055 osób. Do spowiedzi przystąpiło 3100 osób, w czasie rekolekcji rozdano 4100 Komunii św., a w dniu ?Wieczerzy Pańskiej? 1831.

 

 

* 

11 kwietnia 1964 roku parafia Pruszcz przeżywała historyczną chwilę ? J. Eminencja ksiądz kardynał Stefan Wyszyński ? Prymas Polski przyjeżdżając do Gdańska na uroczystości związane z zamianowaniem przez Ojca św. Pawła VI 9 marca 1964 r. księdza biskupa Edmunda Nowickiego rezydencjonalnym biskupem diecezji gdańskiej, po śmierci w Niemczech dotychczasowego biskupa-ordynariusza, ks. Karola Marii Spletta ? wstąpił do kościoła parafialnego w Pruszczu.

W zrozumieniu tej historycznej chwili, bo jak Pruszcz Pruszczem, nigdy ? żaden Prymas Polski nie był w tutejszym kościele, pomimo dnia pracy, wczesnych godzin popołudniowych i najrozmaitszych trudności ze strony czynników wrogich Kościołowi, jak np. zatrzymanie dzieci w szkołach, urządzając im imprezy, przekupując filmami za darmo ? zamykając nawet w klasie na klucz (część dzieci klasy VII ze szkoły numer 3 ? uciekło przez okno na powitanie ks. Prymasa). Ogromne ilości ludzi zgromadziły się na terenie przykościelnym i na ulicy Chopina i Grunwaldzkiej ? począwszy od apteki. Kościół udekorowano flagami papieskimi i narodowymi. 

*

            Program pobytu kardynała Stefana Wyszyńskiego ? Prymasa Polski w Pruszczu ? był następujący: godzina 15 ? przyjazd Prymasa. Procesja do kościoła ? ?Kto się w opiekę?. Powitanie liturgiczne ? w bramie kościoła. Przy ołtarzu ? powitanie ks. proboszcza i młodzieży. Przemówienie ks. Prymasa. Śpiew ludu: ?Pod Twoją obronę?. Błogosławieństwo Prymasa oraz księży biskupów. Regres, przy śpiewie ludowym apelu Jasnogórskiego i ?My chcemy Boga?

Fanfary oznajmiły wszystkim przyjazd Kardynała. Przy śpiewie ?Kto się w opiekę?, a następnie ?Oto jest Kapłan Wielki? wszedł ks. Prymas wraz z biskupami przed ołtarz w kościele parafialnym. Po krótkiej adoracji, powitała ks. Prymasa młodzież licealna:

Następnie, powitanie w imieniu wszystkich mieszkańców Pruszcza wygłosił ksiądz proboszcz Józef Waląg. Podziękował serdecznie za przybycie księdza Prymasa i prosił o błogosławieństwo:

Eminencjo, Najdostojniejszy księże Prymasie, ukochany nasz Ojcze! Tak chciało by się dzisiaj powiedzieć: Eminencjo! ? pozostań z nami dłużej, ale rozkład dnia nie pozwala na to. Mimo wszystko pragniemy dzisiaj i tutaj na terenie Pruszcza otworzyć serca nasze i to szczerze, Waszej Eminencji, w gorącej podzięce za to ogromne serce prymasowskie, które potrafi pomieścić wszystkich Polaków, bez względu na to, czy mieszkają na ziemi polskiej wrocławskiej, białostockiej, tarnowskiej, czy gdańskiej. Eminencjo! To miłość Chrystusowa dzisiaj Cię tutaj, do diecezji gdańskiej sprowadziła, miłość Chrystusowa, która każe cieszyć się z dziećmi swoimi. A u nas radość, bo nasz Arcypasterz zostaje biskupem rezydencjalnym diecezji gdańskiej. Jako ?dobry Pasterz? Eminencjo, jesteś dzisiaj w tej radości, wśród nas. Ale to spalanie się całkowite Waszej eminencji w służbie Chrystusowej, dla dobra Narodou, jest dla nas wszystkich bez wyjątku, a zwłaszcza dla nas kapłanów nakazem pójścia śladem Waszej Eminencji. I na to całkowite oddanie się sprawie Chrystusa przez nas kapłanów, oddanie się sprawie Chrystusa przez ojców i matki po parafiach dekanatu pruszczańskiego, na tą wierną postawę młodzieży i dzieci dla Chrystusa, pokornie Eminencjo dzisiaj Cię prosimy o błogosławieństwo.

Bezpośrednio po Księdzu Proboszczu zabrał głos sam ks. Prymas.

Szczególne słowa skierował ks. Prymas do dzieci: 

Na zakończenie ksiądz Prymas powiedział:  

Ksiądz Prymas udzielił błogosławieństwa i po krótkiej adoracji Najświętszego Sakramentu, przy śpiewie ?Maryjo Królowo Polsko jestem przy Tobie, czuwam? i ?My chcemy Boga? ? udał się w dalszą drogę.

* 

Pobyt ks. Prymasa Polski w Pruszczu ? choć bardzo krótki, tylko 40 minut ? bo dłużej program dnia nie pozwalał, był przeżyciem ogromnym dla wszystkich ? zespoleniem w jedną zwartą całość przy Kościele. Ta dostojność Księcia Kościoła, powaga Prymasa Polski, więźnia za sprawę polską i Kościoła w Polsce. Te słowa pełne serdeczności dla wszystkich i głębokiej wiary pozostały w sercach obecnych i długo były komentowane przez ludzi. Nic dziwnego, że kościół Mariacki w Gdańsku dnia 12 kwietnia nie pomieścił ludzi przybyłych z Trójmiasta i poza Gdańska na uroczystości związane z zamianowaniem ks. biskupa Edmunda Nowickiego biskupem rezydencjalnym diecezji gdańskiej.

* 

18 czerwca 1964 r. rozpoczęto prace przy budowie parkanu, przy kościele Podwyższenia Krzyża ? od bramy kościelnej, w stronę szkoły nr 2 ? przy ulicy Wojska Polskiego. Parkan ten, był zupełnie zniszczony ? więc wykopane fundamenty zalano cementem i podciągnięto w górę ? zaprawą cementową. Pracę tę wykonano systemem gospodarczym, bezinteresownie.

* 

            Od 6 do 10 lipca grodzono cmentarz parafialny w Pruszczu, przy ul. Wita Stwosza, od strony wschodniej i zachodniej ? wkopano słupy cementowe i dano nową siatkę drucianą.

* 

            Od 1 VIII 1964 r. wikariuszami w Pruszczu Kuria Biskupia zamianowała ks. Huberta Nokelskiego i ks. Zielińskiego Władysława.

* 

9 sierpnia 1964 r. poświęcono na Sumie kupiony srebrny kielich do Mszy św. i puszkę na komunikanty.

 

14 września 1964 r. w Rzymie rozpoczęła się III Sesja II Soboru Watykańskiego, a u nas w Polsce ? w każdej parafii ? praca ?Zwycięstwa nad sobą, na rzecz Soboru? - odnowa własnej duszy i walka z największymi nałogami narodowymi.

 

 

 

Od 14 do 21 marca 1965 r. odbyły się rekolekcje dla niewiast i dzieci szkół podstawowych, a od 12 do 28 marca dla mężczyzn i młodzieży szkół średnich i poza szkolnych. Prowadził je O. Szymeczko Edward ? Oblat z Gdańska.

*

Od 14 do 16 maja urządzono w kościele parafialnym triduum przygotowujące wszystkich do uroczystości poświęcenia kaplicy-pomnika w kościele Marickim w Gdańsku, ku czci pomordowanych 2.2214 kapłanów za Kościół i Polskę. W uroczystościach 17 maja w Gdańsku wzięli udział księża biskupi i kapłani ? więźniowie z całej Polski.

* 

Od lipca 1965 rozpoczęto prace w kościele Podwyższenia Krzyża ? mianowicie, przygotowano kanały w ścianach na przewody elektryczny , bo dotychczasowa sieć natynkowa była zupełnie przegniła. Dużo pracy włożyła młodzież kując ściany. Cały plan sieci elektrycznej przygotował Jurkiewicz Roman ? student Politechniki Gdańskiej, a wykonali Gurbisz Alfred i Doroszuk Adolf ? elektrycy. Ponad to Inż. mgr Grabowska Barbara, Inż. mgr Fintak Grażyna i Inż. mgr Różański Andrzej pracownicy Państwowej Konserwacji Zabytków w Gdańsku przystąpili do zbadania ścian, czy nie ma tam starych malowideł. Odkryto na północnej ścianie ? koło zakrystii w prezbiterium napis z datą 1586, a pod tym malowidłem, które pochodzi już z czasów kiedy kościół przeszedł w ręce protestantów, stare malowidło o motywach roślinnych,, na tle zielonym i jeszcze starsze sceny figuralne ? grupa postaci Świętych, oraz aniołów. W 1967 prace te zabezpieczono chemicznie. 

 

            Od 1 VIII 1965 r. wikariuszem w Pruszczu Gd. był ks. Hendzelewski Leon.

*

            5 grudnia 1965 r. rozpoczęto triduum przed oddaniem się całej parafii w niewolę Matce Najświętszej za zwycięstwo Kościoła w świecie współczesnym i w Ojczyźnie naszej, z racji zakończenia w dniu 8 grudnia 1965 r. II Soboru Watykańskiego.

 

Rok Nowy ? 1966 ? to Rok Tysiąclecia Chrztu Polski ? rok pełen przeżyć, zwłaszcza wdzięczności Bogu za łaskę Chrztu przed tysiącleciem, za łaskę wiary i włączenie Narodu Polskiego w dobra duchowe i materialne, płynące z przynależności do Kościoła rzymskokatolickiego. Serdeczna podzięka Matce Najświętszej za królowanie nad Narodem naszym, za Św. Wojciecha, św. Stanisława bp. Krakowskiego, św. Andrzeja Bobolę i tego, wziętego pośród nas ? umęczonego w Auschwitz ? O. Maksymiliana Kolbe, tylu innych Świętych, za te sławne świątynie z Gniezna, Poznania, Krakowa, Częstochową na czele i tylu wspaniałymi świątyniami, wielkimi i małymi ? rozsianymi po miastach i najodleglejszych zakątkach ziemi polskiej, w których widoczna jest historia Narodu Polskiego, jakież sławna i piękna. 

Z wdzięczności Bogu za tyle łask i darów, za opiekę, przez tyle wieków nad Narodem Polskim i Kościołem w Polsce ? ks. proboszcz, szambelan, konsultor, dziekan Waląg Józef ? rzucił hasło kupienia nowych dzwonów dla kościoła parafialnego w Pruszczu. Wierni chętnie przyjęli tę propozycję i rozpoczęli składać ofiary na ten cel. Do tej pory posługiwano się tylko małą sygnaturką, bo tak z kościoła dawniej katolickiego, później ewangelickiego, jak i z kościoła parafialnego Niemcy zabrali po dwa dzwony ? w sumie cztery. Dzwony zamówiono we Wrocławiu, w firmie ? ?Reparacja Dzwonów?. 

*

9 kwietnia 1966 roku Wielka Sobota ? na nabożeństwo wigilii wielkosobotniej, które rozpoczęło się o godz. 19.30 poświęceniem ognia, paschału i wody chrzcielnej przyszło dużo młodzieży i starszych, - przecież to historyczne odnowienie przyrzeczeń złożonych na Chrzcie Świętym ? to przekazanie przez dawne pokolenia ? młodym pokoleniom skarbów Tysiąclecia, Krzyża, Ewangelii i Mszalika. To poświęcenie Wody Chrzcielnej, odnowienia przyrzeczeń złożonych na chrzcie, dokonał proboszcz parafii ks. Józef Waląg ? przekazując młodej generacji te Skarby Tysiąclecia Narodu Polskiego i zobowiązując ich do przechowania, a w razie potrzeby do obrony.

* 

            14 kwietnia o godzinie 18-ej biciem dzwonów w całej Polsce rozpoczęła się Msza św. z ?Te Deum? w Tysiącletnią rocznicę chrztu Mieszka I ? króla polskiego. W tym dniu cały Episkopat Polski z ks. kardynałem Stefanem Wyszyńskim na czele rozpoczął uroczystości Milenijne, w pierwszej Metropolii ? w Gnieźnie. 

*

*

17 IV 1966 r. w niedziela ? Władze Państwowe nie pozwoliły na procesję z Kopią Obrazu Wędrującego Matki Boskiej Częstochowskiej, z Fary do Katedry. W oznaczonym czasie wśród tłumów ludzi, wnoszą obraz na platformę samochodu uprzednio przygotowanego. W tym momencie młodzież i starsi mężczyźni, podnoszą samochód i przy śpiewie pieśni, idą. W pewnej chwili samochód stawiają, biorą obraz i sami śpiewając pieśni idą. Tymczasem przy Katedrze ks. Prymas i olbrzymie rzesze ludzi czekają na obraz.

*

W tym samym czasie w drugiej części miasta odbywa się, po przemówieniu p. Gomułki, pełnym szyderstw skierowanym pod adresem ks. Prymasa, przymusowa defilada. Po przejściu przed trybuną, na której stali p. Gomułka, p. Cyrankiewicz ? Premier Rządu PRL i p. Spychalski ? Dowódca WP i inni z PZPR ludzie, bocznymi ulicami, pozostawiając transparenty przyszli za obrazem Matki Boskiej na teren przy Katedrze. Kazanie o miłości wygłosił ks. Prymas. Obliczono, że ludzi przyszło 100.000 tys. Pomimo naprężonej atmosfery, spokoju nikt nie zakłócił. Zrozumieliśmy wszyscy, że uroczystości kościelne Tysiąclecia Chrztu Polski ? będą przebiegać pod znakiem walki z religią, że będzie się utrudniać Kościołowi wszystko, odciągać ludzi od manifestacji, by Kościół był niewidoczny.

*

3 maja 1966 - centralna uroczystość Milenijna na Jasnej Górze w Częstochowie ? niestety bez udziału Ojca św. Pawła VI, którego Rząd PRL nie wpuścił do Polski. Nie pozwolono na przyjazd w tym czasie żadnemu kardynałowi, biskupowi ? nawet pochodzenia polskiego, nawet wycieczkom Polaków z zagranicy, pomimo starań z ich strony. Skandal na cały świat ? bo trąbi się o wolności religijnej a tymczasem jawna, otwarta walka z religią. Fakt ten otworzył oczy każdemu, więc nic dziwnego, że w całej Polsce, nawet wśród partyjniaków było oburzenie, zwłaszcza na fakt, nie wpuszczenia Ojca św. do Polski. 

*

27 maja 1966 roku parafia Pruszcz jedną z najbardziej radosnych uroczystości w dziejach parafii. Kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej ? w drodze na Milenium do Gdańska zatrzymała się w kościele w Pruszczu. Obraz przywieziono taksówką kaplicą w otoczeniu motocyklistów. Po przejęciu obrazu przez matki parafii Pruszcz, odśpiewano Apel Jasnogórski ? ?Maryjo Królowo Polski ? jestem przy Tobie pamiętam, czuwam?. Następnie wyruszyła procesja ze świecami dookoła kościoła. Teren przykościelny był oświetlony. Wśród pieśni maryjnych ? od matek przejęły obraz córki, później młodzieńcy a na końcu ojcowie. Po ustawieniu obrazu w głównym ołtarzu pięknie udekorowanym i oświetlonym, powitał Matkę Bożą w Obrazie Jasnogórskim proboszcz Józef Waląg i odprawił Mszę św. Kazanie wygłosił ks. Władysław Ciastoń, który z ramienia Kurii Biskupiej Gdańskiej w Oliwie prowadził obraz Matki Bożej z Kałdowa do Gdańska. Przez całą noc ludzie trwali na modlitwie przed Matką Bożą. W sobotę ? 28 maja o godzinie 5.30 odśpiewano Godzinki, o 6 Msza św. dla ludzi jadących do pracy, o godzinie 7 dla dzieci i młodzieży ? przed nauką w szkole, o godzinie 9 ? dla staruszków, chorych i reszty parafian, o godzinie 10.10 dla matek z niemowlętami i błogosławieństwo tych dzieci. 

O godzinie 15. 30 odbyło się pożegnanie obrazu przy udziale kilku tysięcy ludzi. Odprawiono nabożeństwo majowe. Nastąpiło pożegnanie obrazu przez ks. Józefa Waląga. Kawalkada samochodów z młodzieżą ruszyła przed obrazem Matki Bożej do Oliwy, ale już od Orunii ? na skutek niezliczonych tysięcy ludzi, po obydwu stronach drogi samochód z obrazem i inne taksówki posuwały się bardzo powoli. Katolicy zarzucali obraz drogimi kwiatami.

W tym czasie zbliżał się także Prymas Polski samochodem do Gdańska. W Pruszczu na przestrzeni od apteki do skrzyżowania ulicy Grunwaldzkiej z ul. Chopina zebrały się takie tłumy, że ks. Prymas wysiadł z auta i z ks. proboszczem Józefem Walągiem, idąc pieszo, torował sobie drogę. Ludność entuzjastycznie wiwatowała na cześć ks. kardynała. Ponieważ obraz posuwał się powoli, więc ks. Prymas dogonił już obraz we Wrzeszczu i za nim jechał.

*

            29 maja Święto Zesłania Ducha Świętego ? uroczystości Milenijne w diecezji gdańskiej. Wierni udali się do Gdańska ? do Bazyliki Mariackiej na godzinę 11 ? na główne uroczystości Milenijne, które wypadły, jak się wyraził ks. Prymas Stefan Wyszyński ? wspaniale. To była manifestacja religijna i narodowa, ale zdrowo narodowa ? powiedział. Oczywiście czynniki państwowe wszystko robiły, by tym uroczystościom przeszkodzić. W Pruszczu 28 V chciano młodzież z Liceum Ogólnokształcącego wywieść samochodami na wycieczki by tylko nie była na powitaniu ks. Prymasa Polski. Młodzież zorientowawszy się o co chodzi, zwłaszcza klasy starsze, w ogóle nie poszła do szkoły. Do tego stopnia, że posyłano gońców do domu, grożąc konsekwencjami. Wszystko bezskutecznie. To samo działo się w Gdańsku 29 maja.

*

            W dniu 29 maja 1966 roku ks. kardynał Stefan Wyszyński poświęcił 5 tablic marmurowych ? pamiątek Tysiąclecia Chrztu Polski, dla pięciu kościołów dziekańskich w Diecezji Gdańskiej. Jedną z tych tablic wmurowano w ścianę koło ołtarza Św. Józefa w kościele w Pruszczu gdańskim dnia 20 czerwca 1966 r.

*

W połowie października rozpoczęto wykładać płytkami i trylinką teren przykościelny, by schludniej było przy kościele. 

 

16 listopada 1966 r. pragnienia wiernych spełniły się. Trzy dzwony Milenijne zawieszono na specjalnie zrobionej konstrukcji żelaznej ? obok kościoła parafialnego, bo wieża była za mała.

Napisy na dzwonach: największy ma na imię Św. Wojciech (fis) ? waży 918 kg. Napis na nim głosi: Pierwszemu Męczennikowi w Tysiącletnią rocznicę Chrztu Polski ? o dalsze przewodzenie Narodowi Polskiemu. Pruszcz Gdański 966- 1966.

Drugi dzwon (a) ? waży 505 kg. Napis: Królowej Polski ? za Tysiącletnią opiekę z prośbą o dalszą. Pruszcz Gdański 966-1966.

Trzeci dzwon (cis) waży 240 kg ? napis: Św. Józef ? na pamiątkę 2214 Kapłanom ponad 6 milionów Polakom pomordowanym w latach 1939 ? 1945 za Wiarę i Ojczyznę. Pruszcz Gdański 966-1966.

*

Konsekracji dzwonów dokonał ks. biskup Nowicki Edmund 24 listopada 1966 r. i wygłosił kazanie.

*

Od tej pory dzwony te głoszą chwałę Boga i Maryi, wzywają wiernych na nabożeństwa i do odmówienia trzy razy dziennie ?Anioł Pański?, odprowadzają zmarłych na wieczny spoczynek. Ofiarność na dzwony była duża, tak, że w dniu zawieszenia wypłacono całą należność. Głos dzwonów nie dał spokoju Władzom Państwowym ? rozpoczęto dochodzenie, kto wykonał konstrukcję żelazną, dzwonnice i same dzwony. Trzykrotnie przysyłano komisje ? z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej ? Wydział Architektoniczny i Wydziału Finansowego. Walka z religią trwa. Wszystko, co robi się w kościele, trzeba robić ukradkiem, pozwolenia na nic się nie dostanie. Konstrukcję żelazną na dzwony poskręcano i zawieszono dzwony w kilku godzinach, tak że czynniki administracyjne nie zorientowały się i stanęły przed faktem dokonanym.

*

Te nowe dzwony ? głosem swym wzywały zaraz w niedziele na misje Serca Bożego ? którego rozpoczęły się 27 listopada, a zakończyły 4 grudnia 1966. Przez cały tydzień głosili nauki dla starszych, dzieci i młodzieży w Pruszczu jezuita ? Zbigniew Frączkowski.

*

23 XII 1966 r. dwóch tajniaków z Milicji Obywatelskiej przyszło do ks. proboszcza ? Józefa Waląga na dochodzenie. Pytano go skąd wziął płytki cementowe i trylinkę na wyłożenie terenu przykościelnego. Po ukazaniu odpowiednich kwitów ks. Waląg zapytał, kiedy się skończy to prześladowanie Kościoła ? odpowiedzi nie otrzymał.

 

 

Od 1 VII 1967 wikariuszem w Pruszczu jest ks. Hebert Scharmach.

*

9 września 1967 roku o godz. 19-ej wylądował na lotnisku w Pruszczu prezydent Francji, katolik ? Charles de Gaulle. Po powitaniu pojechał ul. Powstańców Warszawy, Chopina i Grunwaldzką do Gdańska. 10 września de Gaulle był na Mszy św. w Katedrze w Oliwie, z żoną i swoją świtą. Tam też przystąpił z żoną do Komunii św.   

 *

24 IX 1967 r. Kościół Podwyższenia Krzyż pobiałkowano zaprawą wapienną cały kościół (Kościół Podwyższenia Krzyża), dwukrotnie, zmywając najpierw sufit i ściany wodą, a nie było to łatwe, bo ściany były bardzo zniszczone. Utrwalono i podpunktowano odkryte dwa lata temu freski przy zakrystii i sześć zacheuszek.

*

I znowu na Kościół w Pruszczu posypały się kary. Tym razem ? nie z tytułu nie składania sprawozdań z nauczania religii, ale za nie prowadzenie księgi inwentarzowej. W przeprowadzeniu kontroli księgi inwentarzowej ? dochodów w Pruszczu, dnia 14 XII 1966 i 10 VIII 1967 r. nałożono karę za rok 1962 ? 11.722 zł. Za rok 1964 ? 1.673 zł. Za rok 1966 ? 420 zł. Razem 13.805 zł. Oczywiście wszelkie odwoływanie się do Prezydium było bezskuteczne. Ponieważ jest to bezprawne zarządzenie ? szykany Kościoła, więc nikt z księży nie płaci ? komornicy odwiedzają i fantują. 

 

 

            1 VIII 1968 r. wikariuszem w Pruszczu Gdańskim jest ks. Romuald Jancen.

*

            Mimo, że w 1965 r. cały Naród Polski oddał się w niewolę Najświętszej Maryi Pannie, wiara święta jest zagrożona przez ateizację, laicyzację, nienawiść między ludźmi, upadek moralności i pijaństwo. Dlatego z polecenia Episkopatu udały się na Jasną Górę do Częstochowy delegacje poszczególnych parafii z całej Polski, celem błagania Maryję od odwrócenia tych klęsk, od Narodu Polskiego. Delegacja parafii Pruszcz Gdański pojechała 17/17 listopada 1968 r.

*           

26 kwietnia 1970 r. uroczystość patronalna całej diecezji, odpust w Św. Wojciechu z udziałem ks. kardynała Karola Wojtyły. 

*

4 czerwca 1970 ? Ryszard Domański, neoprezbiter ochrzczony w Pruszczu odprawił pierwszą mszę świętą.

*

13-16 grudnia rekolekcje ? frekwencja w kościele duża. W ostatni dzień zabrakło młodzieży. Dlaczego? 14 grudnia 1970 pracownicy Stoczni Gdańskiej udali się pod gmach Komitetu Wojewódzkiego z żądaniem obniżenia cen na artykuły żywnościowe, które 13 grudnia 1970 podwyższono. Ponieważ delegację stoczniowców zatrzymano, więc na drugi dzień 15 XII pod gmach partii poszła cała masa strajkujących z żądaniem wypuszczenia kolegów i obniżki cen. W stoczni przerwano pracę ? strajk. Do stoczniowców dołączyło się dużo młodych ludzi. Doszło do starć z milicją która chciała rozgonić tłumy. Milicja używała pałek i gazu. Rozgoryczony tłum chwycił za kamienie, podpalono budynek partii, a później dworzec kolejowy wrzucając przez okna butelki z zapaloną benzyną. Ściągnięto do Gdańska masę milicji i wojska. Milicja użyła broni. Byli zabici, poranieni i pobici pałami. Czołgami obstawiono stocznię, ważniejsze gmachy publiczne, skrzyżowania dróg. Czołgów było bardzo dużo. Zarządzono godzinę policyjną ? od godziny 18 do 5 rano, dla Gdańska, Gdyni i Sopotu. Trójmiasto było odcięte telefonicznie od reszty kraju. Z powodu zabitych, poranionych i pobitych przez milicję, nienawiść do partii wśród ludności cywilnej była wielka. Wyzywano ich od gestapowców.

Zatrzymano 2989 osób. Zabitych w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie ? 45. Rannych ? 1165. Podpalono lub zniszczono 19 obiektów państwowych, w tym 2 budynki wojewódzkiej partii. Zniszczono lub uszkodzono 47 pojazdów samochodowych. Rozbito 220 sklepów.

W Pruszczu załogi wszystkich przedsiębiorstw takich jak: Prim, Amon, Techmet, Melioracja, Cukrownia zastrajkowały. Ludzie udali się pod dom Partii w Pruszczu i zażądali obniżki cen na artykuły żywnościowe, podwyżki płac i oddania domu partii na dom dziecka lub ośrodek zdrowia.

Wypadki grudniowe ? to tragedia całego Narodu Polskiego. Partia robotnicza strzela do robotników za to że ci wołają: DAJCIE NAM I DZIECIOM NASZYM CHLEBA!! Tragedia!

Owocem tych wypadków było usunięcie I sekretarza partii ? Wiesława Gomułki, Zenona Kliszki, Stanisława Kociołka, Mariana Spychalskiego i powołanie Edwarda Gierka na pierwszego sekretarza partii, a Piotra Jaroszewicza na premiera PRL.

*

Po wypadkach grudniowych unormowano stosunki ?Państwo-Kościół? Na skutek interwencji biskupa Edmunda Nowickiego u przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej, Pana Andrzeja Bejma w sprawie kar nakładanych na kapłanów diecezji, za nauczanie religii i inne sprawy, polecił Pan Bejm zwrócić Księdzu Walągowi zabraną 14 X 1970 a sprzedana 16 XI 1970 na aukcji lodówkę marki ?Silesia?. Lodówkę tę zabrali komornicy za nie płacenie grzywien nakładanych na księdza Waląga z tytułu nie składania sprawozdań z nauczania religii jeszcze za rok 1962. 

 

14 lutego 1971 z polecenia episkopatu w całej Polsce, a także w parafii w Pruszczu o godz. 18 została odprawiona Msza św. w intencji Ojczyzny. Na koniec zaśpiewano ?Boże coś Polskę?.

 

Tragiczne wypadki grudniowe otworzyły każdemu oczy, że czas wprowadzać w życie społeczne ducha Ewangelii, sprawiedliwości społecznej, Bożej demokracji, poszanowania każdego człowieka.

*

14 II ? tacę przeznaczono na osierocone rodziny Wybrzeża.

*

10 III 1971 roku o godzinie 14.15, po długich cierpieniach w szpitalu w Warszawie zmarł biskup Edmund Nowicki ? pierwszy Polak, Ordynariusz diecezji gdańskiej. Biskup Nowicki cierpiał na niewydolność serca, tak że przed trzema laty wstawiono mu rozrusznik. Teraz pojechał na wymianę tego urządzenia bo czas jego działania się kończył. Operacja się udała, jednak wdała się infekcja ? złoty gronkowiec zaatakował organizm. 

*

13 III w Pruszczu Gd. Odprawiona została Msza Św. w intencji zmarłego biskupa.

*

Remont organów ? lipiec 1971 r. Dokonał go Rydzeń Wawrzyniec. 

*

V?VIII 1971 r. odbywało się pokrycie wieży kościoła blachą.

*

            19 XII 1971 odbył się ingres księdza biskupa Lecha Kaczmarka w katedrze w Oliwie. Mianowany biskupem Ordynariuszem diecezji gdańskiej.

 

 

26 i 27 II 1972 r. biskup Lech Kaczmarek parafię. Wygłosił kazanie dla młodzieży, spotkał się z chórem, żywym różańcem, ministrantami, przedszkolakami.

*

            27 XII 1972 o godzinie 18.30 w katedrze w Oliwie odbyło się nabożeństwo za spokój duszy ś.p. biskupa Edwarda O?Rourke pierwszego biskupa diecezji gdańskiej, przyjaciela Polaków, za co był prześladowany przez władze hitlerowskie. Prochy jego sprowadzono z Rzymu i pochowano w krypcie biskupów gdańskich w katedrze oliwskiej.

 

 

            Dnia 29 VIII 1974 zmarł we Wrocławiu biskup Andrzej Wronka ? ordynariusz diecezji gdańskiej w latach 1945 do 1953, kiedy to władze państwowe, w styczniu wywiozły go do Poznania. Był to wielkiej szlachetności człowiek i wielki organizator życia kościelnego na ziemi gdańskiej.

 

 

12 XI 1975 pielgrzymka Jubileuszowa do Rzymu z prymasem, kardynałem Stefanem Wyszyńskim, naszymi biskupami ? Kaczmarkiem i Kluzem i innymi biskupami, celem uzyskania odpustu jubileuszowego i spotkania się z Ojcem św.

*

 

15 i 16 XI przebywał na wybrzeżu kardynał Karol Wojtyła z racji 50 ? lecia diecezji gdańskiej. 

*

Od 14 ? 17 XII 1975 rekolekcje adwentowe ? kazanie głosił ks. Zieliński Bernard.

 

 

W lutym odbyła się dwudniowa (26 i 27) wizytacja parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, przeprowadzona przez biskupa sufragana diecezji, księdza Kazimierza Kluza. Ksiądz przemawiał do młodzieży, do dzieci, do rodziców, do niepełnosprawnych i do przedstawicieli organizacji katolickich działających na terenie dekanatu. Biskup miał wielu słuchaczy. Ksiądz biskup wyraził również wielkie zadowolenie z wyników pracy księdza Józefa Waląga.

 

28 IX 1978 r. zmarł papież Jan Paweł I ? 33 dni kierował Kościołem. Msza koncelebrowana o godz. 18 za Jego duszę.

*

16 X 1978 r. w godzinach popołudniowych (18.44) wybrano ks. Karola Wojtyłę ? papieżem. Polski kardynał przybrał imię Jan Paweł II. Do naszego kościoła doszła ta wiadomość podczas wspólnej modlitwy różańcowej w intencji konklawe. POLAK ZOSTAŁ PAPIEŻEM!! Radość ogromna. Od 16 X 1978 serca całego narodu katolickiego skierowane są do Rzymu.

 

           

Od 2 X 1979 r. Ojciec św. Jan Paweł II w Polsce. Trasa pielgrzymki Warszawa-Gniezno, Częstochowa, Kraków. Z Krakowa odwiedził Jan Paweł II Kalwarię Zebrzydowską, Wadowice, Oświęcim, Nowy Targ, Nową Hutę. Czas pobytu Ojca św. to wielkie ?Te Deum? całego Narodu Polskiego. To wielkie święto całej Polski, uczestniczącej bezpośrednio w spotkaniach z Ojcem Świętym w poszczególnych miastach i pośrednio poprzez radio i telewizję. 

 

            14 VIII 1980 r. robotnicy Stoczni Lenina w Gdańskurozpoczęli strajk, który rozszerzył się na całą Polskę, obejmując 400 zakładów ? paraliżując całe życie państwa. Trwał do 31 VIII 1980 r. Żądano utworzenia niezależnych, wolnych związków zawodowych we wszystkich zakładach pracy, poszanowania ludzi pracy, wolnego korzystania ze środków masowego przekazu tj. radia i telewizji, wolności religii, wolnych sobót i wielu innych. Rząd widząc, że cały prawie naród popiera strajkujących robotników, inteligencję pracującą, młodzież akademicką i rolników, którzy dołączyli do strajkujących.

            Kapłani codziennie w strajkujących zakładach odprawiali Msze św., spowiadali, udzielali Komunii św., głosili kazania.

            Rząd PRL rozpoczął pertraktacje z robotnikami w Gdańsku i Szczecinie a z rolnikami w Radomiu. Ludzie pracy utworzyli swoją organizację robotniczą ?Solidarność? z Wałęsa na czele wypisując się z dotychczasowych związków zawodowych. Po przewlekłych rozmowach władze PRL zgodziły się na pewne postulaty robotników i rolników i wspólnie 30 VIII 1980 r. podpisano umowę. Wyzionął duch wolnościowy! Uwierzono w szczerość rządu!

*

10 listopada, ksiądz biskup Lech Kaczmarek erygował w Pruszczu parafię Podwyższenia Krzyża Świętego ze wszystkimi prawami i obowiązkami jakie przewiduje prawo kanoniczne. Parafia obejmowała teren dotychczasowego eksponowanego wikariatu ? południową część miasta oraz wsie: Będzieszyn, Boręczyn, Juszkowo, Wojanowo i kolonię Reksin.

Pierwszym proboszczem nowej parafii został dotychczasowy wikariusz, ksiądz Stanisław Łada.

*

            16 XII 1980 r. o godzinie 17 poświęcenie w Gdańsku pomnika ?Trzech Krzyży? i sztandaru ?Solidarności?[108]. Mszę św. za poległych robotników w 1970 r. i późniejszym czasie odprawił ksiądz kardynał Franciszek Macharski. Kazanie wygłosił biskup Lech Kaczmarek. 

 

13 XII 1981 r. generał Jaruzelski Wojciech o godzinie 6 rano ogłosił stan wojenny. Wszystkich solidarnościowców z całej Polski, zgromadzonych w Oliwie i innych wybitniejszych członków ?Solidarności?, zaangażowanych w jej pracę a będących w domach zaaresztowano i osadzono w obozach w różnych miejscowościach. Wszystkie ważniejsze drogi, skrzyżowania w tym wjazdy do Gdańska ze wszystkich stron zostały obstawione czołgami i wojskiem ? smutek, przygnębienie powstało ogromne w Narodzie i znienawidzenie rządzących. Naród przekonał się, że podpisanie umowy z robotnikami to była fikcja, okłamanie. Solidarnościowcy poszli w podziemie ? wydawano np. tajne gazetki. I znowu nastąpiły aresztowania, kolegia, grzywny, wyroki. 

*

            25 IV 1982 suma odprawiona będzie o sprawiedliwość społeczną w Ojczyźnie, zgodę narodową, uwolnienie internowanych za przekonania polityczne, o zwycięstwo miłości nad nienawiścią, o zjednoczenie Narodu.

*

31 V 1982 taca na Mszach św. przeznaczona została na zapomogi dla rodzin ludzi internowanych. Z parafii 3 osoby zostały dotychczas aresztowane. W biurze parafialnym należy zgłaszać wszystkich aresztowanych, pozbawionych pracy, internowanych ze względów ideologicznych. Kościół wspierał wszystkich poszkodowanych, na ile było to tylko możliwe.

*

            25 i 27 X prosimy mężczyzn do pracy nad układaniem desek przywiezionych na budowę domu katechetycznego.

*

5 XII 1982 w wypadku samochodowym zginął Bp. Kluz. Śmierć zagadkowa. 15 minut drogi po wyjeździe z plebanii w Trutnowie gdzie był na wizytacji kanonicznej uderzył w drzewo na poboczu. Pogrzeb odbył się 11 XII w Bazylice katedralnej, o godzinie 11. 

 

*

            18 IX prace blacharskie w domu katechetycznym w 95% zakończone. Światło elektryczne doprowadzone do domu katechetycznego.

 

            19 X 1984 Służba Bezpieczeństwa zamordowała Jerzego Popiełuszkę w drodze z nabożeństwa z Bydgoszczy do Warszawy, w lesie koło Torunia. W obrzydliwy sposób ciało ks. Jerzego zostało zmasakrowane i koło Włocławka wrzucone do Wisły. Udało się szoferowi Popiełuszko wyskoczyć z pędzącego samochodu i powiadomić księdza proboszcza w Toruniu, a ten poinformował odpowiednie władze kościelne i państwowe ? morderstwo ujawniło się.

            7 IX 1985 dalsze prace koło domu katechetycznego trwają. Prace wewnętrzne i zewnętrzne. Ileż dobra zostawiły tutaj dobre serca ? w tym domu katechetycznym.

*

            15 XII 1985 o godzinie 18 modlitwy w intencji pozabijanych robotników, którzy przed 15 laty, na skutek podwyżki cen artykułów żywnościowych, domagali się sprawiedliwości społecznej.

 

            12 VI 1987 Ojciec św. spotka się z chorymi w Bazylice Mariackiej ? dobór uczestników dokonany będzie przez losowanie. Odpowiednią ankietę można otrzymać w biurze parafialnym.

2 VIII 1987 na Mszy św. o godzinie 11 Józef Waląg ogłosił wiernym, że na skutek pogorszenia zdrowia i zgodnie z Synodem Gdańskim, na własna prośbę ? po 30 ? latach pracy kapłańskiej w Pruszczu, od 5.VIII przechodzi na emeryturę. Podziękował wszystkim za współpracę i prosił by następcę darzono całkowitym zaufaniem. 

 

 

Dnia 7 grudnia 1987 zostaje erygowana nowa parafia ?za Torami? (Pruszcz Wschód) od parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy odchodzi ok. 70% wiernych (granica na torach kolejowych).

 

 

 

Przeżywamy epokową zmianę ? utworzenie rządu Mazowieckiego, zmiany polityczno społeczne dochodzą i do naszego miasteczka. Odbyły się wybory do rad terenowych, mamy nowego burmistrza ? bardzo poprawny wobec księży, jego synowie są ministrantami.            

 

W roku szkolnym 1990/1991 wraca religia do szkół. 

 

Jedna z ulic Pruszcza została nazwana imieniem ks. Józefa Waląga. Poniżej szkoła wKoźlinach, która za patrona obrała sobiewłaśnie osoba księdza. Fot. J.
Hlebowicz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-          Bogdanowicz St., Obchody Milenium Chrztu Polski w Gdańsku, [w:] Zapomniany rok 1966 : w XXX rocznicę obchodów Milenium Chrztu Polski, aut. Bach T., Gdańsk 1996.

-          Berendt G., Karty z gdańskiej kroniki politycznej lat 1945-1970 [w:] Polska i Polacy. Studia z dziejów polskiej myśli i kultury politycznej XIX i XX wieku. Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Romanowi Wapińskiemu, red. Mroczko M., Gdańsk 2001.

-          Friszke A., Polska losy państwa i narodu 1939-1989, Warszawa 2003.

-          Hałagida I., Pomorze Gdańskie [w:] Milenium czy Tysiąclecie, red. Noszczak B., Warszawa 2006.

-          Historia Pruszcza Gdańskiego do 1989 roku, pod red. Błażeja Śliwińskiego, Pruszcz Gdański 2008.

-          Paczkowski A, Pół wieku dziejów Polski 1939-1989, Warszawa 2000. 

-          Poniewierski J., Pontyfikat 25 lat, Kraków 2003

-          Zator-Przytocki J., Pamiętniki, Gdańsk 1975.

 

 

 

 

---