charakterystyka MlERZESZYNA

Mierzeszyn położony jest w północno-zachodniej części gminy Trąbki Wielkie, która znajduje się w południowej części powiatu gdańskiego. Obszarowo stanowi jego najwięk­szą gminę o powierzchni 162,6 km kw., zamieszkaną przez 9,7 tyś. mieszkańców. Pod wzglę­dem administracyjnym dzieli się na 25 sołectw. Największymi z nich są Sobowidz, Trąbki Wielkie i Mierzeszyn.

Gmina Trąbki Wielkie należy do obszaru Pojezierza Starogardzkiego, bardzo urozma­iconego pod względem krajobrazowym, ukształtowanego w okresie zlodowacenia pólnoc-nopolskiego. W rzeźbie terenu występuje płaska bądź pofałdowana morena denna z pagórkami moren czołowych. Wysoczyzna zalega na wysokości od 80 do ponad 200 me­trów, z tendencją do obniżania się w kierunku wschodnim. Warunki przyrodnicze oraz do­minacja gleb średniej i dobrej jakości przesądzają o rolniczym charakterze gminy. Użytki leśne zajmują 31% powierzchni gminy. Znaczne kompleksy leśne występują na południu od Mierzeszyna, a także w środkowym biegu Kłodawy i w okolicy Postołowa. Teren gminy jest ubogi w jeziora. Największe z nich to Jezioro Bronisława (22 ha) w Cząstkowie, Małe (12,5 ha) w Mierzeszynie i Sobowidzkie (12 ha) w Sobowidzu. We wschodniej części wy-soczyzny występują dość licznie małe jeziorka o powierzchni poniżej l ha. Pomimo typo­wo rolniczego charakteru gminy znajduje się tu rezerwat przyrody „Dolina rzeki Kłodawy", utworzony w 1999 r. Są też obiekty, które zostały uznane za pomniki przyrody, m.in. drze­wa i głazy narzutowe, z których jeden znajduje się w lesie w pobliżu Mierzeszyna.

Gmina Trąbki Wielkie posiada dobrze rozwinięte rolnictwo. Powierzchnia użytków rol­nych w^ynosi 9764 ha. Nie występują tu żadne większe zakłady przemysłowe. Usytuowanie obszaru gminy na zalesionym terenie oraz bezpośrednia bliskość aglomeracji trójmiejskiej

sprawiają, że jest to teren bardzo atrakcyjny, zwłaszcza dla tych, którzy preferują naturalny spokój. Atrakcyjność gminy podnoszą zabytki, rozlokowane we wsiach o bogatej historii. Należą do nich kościoły w Kłodawie, Mierzeszynie i Trąbkach Wielkich oraz pałac w Go-łębiewku. Ponadto turystów przyciągają obiekty kulturalne, sportowe i rekreacyjne.

W Mierzeszynie, na terenie gospodarstwa Zygmunta Bukowskiego, zmarłego w 2008 r. wybitnego poty i rzeźbiarza, znajduje się izba regionalna, w której eksponowane są jego prace plastyczne oraz dawne sprzęty i narzędzia z Kociewia i Kaszub¹.

położenie I ZNALEZISKA ARCHEOLOGICZNE

Mierzeszyn to wieś leżąca na Wyżynie Gdańskiej, zwanej także wysoczyzną, która położo­na j.est na skraju Pojezierza Kaszubskiego, wchodzącego w skład Pojezierza Pomorskiego. Obszar ten to łagodnie pofałdowane tereny morenowe z rynnami jezior: Przywidzkiego i Głębokiego. Bogactwem Wyżyny Gdańskiej są duże obszary leśne, zwłaszcza w okolicach Otomina, Jodłowna, Sobowidza, Przywidzą i Mierzeszyna. Na terenie wysoczyzny wystę­puje ciągłość osadnicza od epoki brązu, przez epokę żelaza, okres halsztacki, lateński, okres wpływów imperium rzymskiego i całe wczesne średniowiecze².

Na południowym stoku wzniesienia, zwanym „Króliczą Górą" (niem. Kaninchenberg), znaleziono luźne cmentarzyska grobów skrzynkowych, ułamki ceramiki oraz skorupy świad­czące o wczesnej epoce żelaza³.   '  .

Na polu należącym na początku XX w. do Englera, bliżej niezlokalizowanym, znalezio­no trzy groby skrzynkowe i dziewięć popielnic. Około 1250 m na wschód od wsi, na wznie­sieniu na polu Bernarda Frycy (dawniej Englera lub Liedera), również odnaleziono groby skrzynkowe i popielnice⁴.

Około 1200 m na północny-wschód od kościoła św. Bartłomieja Apostoła w Mierzeszy­nie, na niewielkim wzniesieniu położonym pośród łąk, w dolinie rzeki Kłodawy, na jej pół­nocnym brzegu, około 500 m na północny-zachód od wzniesienia o wysokości 208,4 m znaleziono ułamki ceramiki⁵.

Na skraju doliny rzeki Kłodawy, na jej południowym brzegu i na północ od szosy Pruszcz Gdański - Kościerzyna, 900 m na północny-wschód od kościoła w Mierzeszynie odkryto cmentarzysko kurhanowe, czyli duży, porośnięty krzakami kurhan i obok mniejszy. Wokół, na polu, znaleziono bardzo dużą liczbę kamieni pochodzących prawdopodobnie ze znisz­czonych kurhanów. Na północny-wschód od obu kurhanów, zebrano nieliczne ułamki ce­ramiki i w małym wykopie bryłki polepy. Ze wspomnianego pola pochodzi też gładzony kamień⁶.

Na wzgórzu w lesie wydobyte zostały w roku. 1842 przez dr. Berendta czaszki, które zło­żono w muzeum Towarzystwa Przyrodniczym w Gdańsku⁷.

W roku 1878 nastąpiło przypadkowe odkrycie kilkuset monet, a mianowicie 24 krzyżó­wek, 30 denarów Bolesławów oraz denarów Ottona i Adelajdy. Wskazuje to na epokę wcze­snośredniowieczną, a skarb prawdopodobnie został zakopany w roku 1000⁸.

Pomorze pod względem monetarnym było od czasów Mieszka I aż do końca XII w. cał­kowicie zjednoczone z państwem polskim. W obiegu były monety zaopatrzone w napisy pa-

nujących książąt polskich, jak też tzw. krzyżówki, oznaczone jedynie krzyżem po jednej lub po obydwu stronach. Prototypem wszystkich tych monet były denary wybite przez Miesz­ka I po przyjęciu chrześcijaństwa, prawdopodobnie w roku 968, a przedstawiające na awer-sie szczyt kapliczki, zaś na rewersie krzyż. W wykopaliskach na Pomorzu Gdańskim znaleziono kilka tysięcy monet wczesnopiastowskich, pochodzących z X i XI w. Największą ich liczbę, bo 700 sztuk, wydobyto w Hornikach w powiecie kościerskim, 400 w Ujeścisku, 232 w Oruni, 24 w Mierzeszynie⁹.

Zarówno relikty archeologiczne, jak i wiadomości zawarte w dokumentach, wskazują, że większość dziś istniejących wsi posiada metrykę sięgającą okresu wczesnofeudalnego lub dawniejszą. Można wśród nich wymienić osadę otwartą w Mierzeszynie (X-XII w.), która wchodziła w skład krainy lubiszewsko-tczewskiej. Granica kasztelani! tczewskiej odpowia­dała najprawdopodobniej zasięgowi dekanatu, tj. obejmowała Trąbki Wielkie, Gołębiewo i Postołowo, wzmiankowane w latach 1256 i 1286 jako podlegające Tczewowi - Mierzeszyn, Pomlewo i Przywidz¹⁰.

Mierzeszyn znajduje się przy szosie Pruszcz Gdański - Kościerzyna, która jest pozosta­łością średniowiecznego traktu, prowadzącego z Gdańska do Kościerzyny. Mapa osadnic­twa ziemi gdańskiej w VII - połowie X w. uwidacznia, jak ważną rolę odgrywały w tym czasie drogi lokalne prowadzące od skupiska gdańskiego w kierunku Kartuz i Kościerzyny przez Nowe Polaszki. Na trakcie tym znaleziono skarby w Kolbudach, Mierzeszynie, Kor­nikach i Barkoczynie".

Założenie osady przy szlaku kupieckim dało wiosce duże możliwości handlowe i gospo­darcze. Z miast francuskich, utrzymujących handel z Pomorzem, spotykamy Orlean, skąd pochodzi moneta znaleziona w Mierzeszynie¹².

Jak większość miejscowości tego regionu, Mierzeszyn był własnością zakonu krzyżackie­go. W roku 1356 z rąk wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode wieś otrzymała przywi­lej lokacyjny. Pierwszym sołtysem został Bartusz (Bartusch). Z tego samego roku pochodzą pierwsze wzmianki o parani, ale nie ma nazwiska proboszcza¹³.

Mierzeszyn wzmiankowany jest w latach 1372, 1387, 1418 i 1419. Od roku 1466 był wsią gracjalną, oddawaną w dożywotnie dzierżawy rodzinom szlacheckim. Posiadali ją ko­lejno: w I połowie XVI w. Ambroży, następnie Jerzy Baźyńscy (von Baysen), starostowie sobowidzcy, w latach 1545-1570MichaizŻelisławek(vonSenslau),aponimjegosynJan. Wiatach 1570-1602 wieś znajduje się w posiadaniu Jana Sorcza (ze Skórcza), starosty tczewskiego i jego synów, a następnie Jana Zawipowskiego. Od ok. roku 1638 jej właścicie­lem jest rodzina von Dembitz-Dembina, następnie Franciszek Maksymilian Ossoliński, późniejszy podskarbi koronny, i Ignacy Czarliński (zm.wl725 r.). W roku 1726, miejsco­wość przechodzi w ręce Franciszka Bielińska, wojewody chełmińskiego, a następnie rodzi­ny Brochowiczów-Trembeckich, w której posiadaniu pozostała do roku 1781. U schyłku XVIII w. miejscowość przechodzi na własność skarbu pruskiego¹⁴.

W Mierzeszynie znajduje się gotycko-barokowy kościół parafialny pw. św. Bartłomieja Apostoła. Parafia wzmiankowana była już w dokumencie lokacyjnym z roku 1356, a ko­ściół w latach 1475 i 1482. Obecna świątynia, wybudowana w II połowie XV w., stoi praw­dopodobnie na fundamentach starej. Po zniszczeniach, od roku 1686 zaprzestano odprawiać w niej nabożeństwa.