W królestwie polskim 1466-1772

Podpisany 19 października 1466 r. pokój toruński oddawał Polsce Pomorze Gdańskie, Gdańsk oraz Ziemię Chełmińską. Tereny te nazywane były odtąd Prusami Królewskimi. Mierzeszyn został włączony w ich granice, a jego dobra, jako własność królewska, zostały oddane w dożywotnie dzierżawy rodzinom szlacheckim²⁴.

Na podstawie dokumentu lokacyjnego z roku 1356 wiemy, że istniała parana. 12 czerwca 1475 r., w staromiejskim Sądzie Ławniczym w Gdańsku, udokumentowany zostaje fakt zakupu przez mieszkańców Mierzeszyna dzwonu do świątyni od cystersów z Trzepowa. Pierwotny kościół został prawdopodobnie zniszczony w połowie wieku XV,

podczas wojny trzynastoletniej, a następnie szybko odbudowany. Mieszkańcy zapewne starali się ponownie go wyposażyć²⁵.

18 czerwca 1526 r. .król potwierdził Meisterwald lub Nieraszino (była to prawdopodobnie nazwa wioski z czasów słowiańskich) jako własność starosty tczewskiego i skarszewskiego, Jerzego Bażyńskiego. Z przywileju wynika, że został on tenutariuszem Mierzeszyna, czyli dzierżawcą dóbr królewskich.

Gdy w roku 1509 zostały ustalone granice lasu pomiędzy Pruszczem, Mierzeszynem i Świnią Budą, należącym do króla polskiego, można przyjąć, że tenutariuszem był wtedy Ambroży Bażyński, ówczesny starosta tczewski. Rodzina Bażyńskich wkrótce wioskę sprzedała i 2 października 1545 r. nowym właścicielem został Michał z Zelisławek, który został

obrabowany i zamordowany przez miejskiego pachołka z Pruskiej Karczmy. Kolejnym właścicielem Mierzeszyna był jego syn Jan, który wiatach 1550-1553 wymieniony jest jako dłużnik wielkiego domu towarowego Loitz W Gdańsku. Jan z Zelisławek był tenutariuszem do roku 1570. Jeszcze w tym samym roku nowym właścicielem wioski został szlachcic pomorski Jan ze Skórcza (von Schorz), starosta tczewski i właściciel majątku Pawłowo. Był to zagorzały luteranin, dlatego wprowadzał to wyznanie w swoich dzierżawach. Następcą Jana na starostwie, jak i w Mierzeszynie, został jego syn Jan, który był tenutariuszem wsi do roku 1600.

W rejestrze podatkowym wykazane jest, że Nierzieszino lub Meisterswalde ma 60 włók ziemi, w tym proboszcz ma 4 włóki. Wioska posiada dwie gospody, a karczmarzem głównym jest George Gotke.

Złodzieje drewna z „królewskiej wioski Mierzeszyn" dopuścili się karygodnego czynu w lesie przy Pruskiej Karczmie. Rada Miasta Gdańska upraszała Jana ze Skórcza o ukaranie swoich poddanych. Ten jednak w roku 1602 oddal wioskę w dzierżawę Janowi Zawipowskiemu, dzięki któremu kościół w Mierzeszynie został ponownie odzyskany przez katoli-

ków²⁶.

W okresie dzierżawy Jana II ze Skórcza nastąpiło zacieśnienie stosunków Mierzeszyna z Gdańskiem. W dniu 30 września 1592 r. Arnold Uphagen z Ypern - przodek gdańskiego rajcy Jana Uphagena - kupił wolne od pańszczyzny wójtostwo w Mierzeszynie za 390 marek, a inwentarz za 220 marek. Potwierdzenie tego faktu przez króla polskiego nastąpiło dopiero w roku 1609. Wprawdzie w 1598 r. wymienia się Lorenza Georgsenajako

wójta w Mierzeszynie, ale prawdopodobnie był on tylko zarządcą wójtostwa w imieniu Uphagena²⁷.                     .    ^

Do 1638 r. kolejnymi właścicielami wsi była rodzina von Dembitz-Dembina. W roku 1662 majątkiem zarządzał starosta tczewski Franciszek Andrzej von Buy, a po nim Franciszek Maksymilian Ossoliński, późniejszy podskarbi koronny, i Ignacy Czarliński, który zmarł w 1725 r.²⁸

Wizytacja bp. Bonawentury Madalińskiego z roku 1686 donosi, że w Mierzeszynie, stanowiącym dobra królewskie, był kościół filialny, należący do parafii w Świętym Wojciechu koło Gdańska. Znajdował się on jednak w opłakanym stanie - ściany były popękane, dach zepsuty. Zaniedbany był również cmentarz, a nabożeństw wcale nie odprawiano. Kielich i patenę przechowywano w parafii św. Wojciecha.

Do tutejszej parafii przyłączony był tylko Mierzeszyn i Przywidz. Mierzeszyn płacił meszne w pieniądzach, a Przywidz w zbożu. Większa część mieszkańców pierwszej z tych wsi była wyznania ewangelickiego. Parafian katolickich wizytator naliczył wtedy tylko dziewięciu.

Do probostwa, oprócz plebanii, należała jeszcze jedna chałupa, z której proboszcz pobierał czynsz²⁹.

8 lutegol726 r. wieś ponownie zmieniła właściciela i został nim Franciszek Bieliński, wojewoda chełmiński. Panował jednak krótko, gdyż jeszcze w tym samym roku, 7 maja, wieś ponownie zmieniła właściciela. Została nim rodzina Brochowiczów-Trembeckich. Mierzeszyn był w j ej posiadaniu aż do 1781 r„ po czym przeszedł na własność skarbu pruskiego³⁰.

cdn...

Publikacja jest wynikiem konkursu zorganizowanego w Powiecie Gdańskim. Niniejsza publikacja stanowi promocję Powiatu Gdańskiego.

DOŁĄCZ DO NAS